Tâm Lý Học NTD

Gen Z tiêu tiền thế nào, sự thay đổi nhu cầu và thói quen tiêu dùng hiện đại

Published

1 năm ago

2 Tháng 7, 2025

Được săn đón nhất nhưng cũng “khó chiều” nhất, gen Z khiến mọi công thức marketing lỗi thời trở nên vô dụng. Muốn chạm được họ, thương hiệu phải sống thật và nhanh như xu hướng TikTok. Sự thay đổi nhu cầu và thói quen tiêu dùng hiện đại của tương lai.

Trong nhiều thập kỷ, các marketer được dạy phải “đánh vào nỗi đau” của khách hàng, theo một công thức kinh điển: nỗi đau → giải pháp → đề xuất. Nhưng với gen Z, công thức này gần như vô hiệu. Họ không còn kết nối với những quảng cáo được trau chuốt bóng bẩy, mô tả một cuộc sống lý tưởng hóa. Thay vào đó, họ tìm kiếm một thứ khác, một cảm giác chân thực đến mức phải thốt lên: “Chuẩn mình ghê!”.

Khi Yakov Filippenko, nhà sáng lập một nền tảng tuyển dụng AI, quyết định tuyển một nhân viên marketing thuộc thế hệ Z, anh kỳ vọng vào những góc nhìn mới mẻ. Nhưng anh không thể ngờ rằng mình sắp bước vào một thế giới marketing hoàn toàn xa lạ. “Là một millennial có tuổi, tôi không ngờ phương pháp của nhân viên ấy lại khác biệt đến vậy”, Yakov chia sẻ.

Công ty của anh cần một người thực sự hiểu ngôn ngữ của thế hệ trẻ, không chỉ để quảng bá mà còn để định hình câu chuyện thương hiệu. Nhưng ngôn ngữ đó là gì? Là những câu nói như “Delulu là solulu” (tạm dịch: sống trong ảo tưởng chính là giải pháp) hay “Ra ngoài hít khí trời á? Tôi chính là thảm cỏ đây này” (một cách nói hài hước về sự mệt mỏi, muốn hòa mình vào thiên nhiên).

Filippenko thừa nhận, anh cần một cuốn từ điển để giải mã chúng, và tệ hơn, anh hoàn toàn không thể đánh giá các ý tưởng sáng tạo mà cô nhân viên gen Z mang đến vì chúng nằm ngoài mọi khuôn mẫu anh từng biết.

Câu chuyện của Filippenko không phải là cá biệt mà là minh chứng sống động cho một cuộc đứt gãy thế hệ đang diễn ra trong ngành marketing.

Cô nhân viên gen Z của Filippenko đã làm gì? Cô ngừng việc giải thích sản phẩm một cách khô khan. Cô tạo ra những video TikTok hài hước, khắc họa cảm giác bực bội khi phải dùng các nền tảng tuyển dụng lỗi thời. Cô làm những Instagram Reels giả lập đoạn chat giữa một nhà sáng lập mệt mỏi và “ứng viên trong mơ”. Cô biến những phản hồi của người dùng thành các meme như một trò đùa nội bộ trong cộng đồng.

Kết quả thật đáng kinh ngạc: tỷ lệ hoàn vốn quảng cáo (ROAS) của công ty tăng vọt từ 30% lên 120%.

Microtrend lên ngôi và sự thống trị của tính chân thật

Để hiểu cách marketing của gen Z, trước hết phải hiểu sân chơi của họ. Instagram, với những hình ảnh được “tô hồng”, là thánh địa của thế hệ millennial. Nhưng với gen Z, năng lượng đó lại bị xem là tiêu cực. Họ ưa chuộng TikTok, một nền tảng không nhằm giải quyết vấn đề cụ thể nào mà là một sân chơi sáng tạo, nơi sự chân thật và những ý tưởng gây chú ý là luật lệ.

Trên sân chơi này, các xu hướng đến và đi với tốc độ chóng mặt. Một mẫu quảng cáo trên Instagram có thể tồn tại vài tuần, nhưng một trend TikTok tồn tại được vài ngày đã được xem là thành công.

Thế giới của gen Z xoay quanh những “microtrend” – các xu hướng nhỏ, chớp nhoáng, và việc bắt kịp chúng có thể tốn cả một ngày làm việc. Điều quan trọng là những xu hướng này không do doanh nghiệp tạo ra mà do chính người trẻ khởi xướng. Quảng cáo ngày nay phải thật khéo léo vì chỉ cần nhìn ra nó là quảng cáo là đã thất bại rồi.

Gen Z có một chiếc “máy quét” cực nhạy với những thứ không chân thật, hay như cách họ gọi là “giả trân”. Mọi nỗ lực bắt chước phong cách của họ một cách gượng gạo sẽ bị phát hiện và chỉ trích ngay lập tức. Nội dung thu hút họ phải nhanh, cô đọng, và tập trung tuyệt đối vào sự đồng cảm.

Đó có thể là video một người đang gượng cười trong cuộc họp Zoom trong khi chiếc laptop đặt tạm bợ trên một chồng quần áo chưa giặt. Đó có thể là một meme về việc mất 15 phút chỉ để soạn một tin nhắn đơn giản. Mục tiêu không phải là sự hoàn hảo, mà là lột tả chân thực những khoảnh khắc đời thường, những cảm xúc không hoàn hảo mà ai cũng từng trải qua.

Mê cung mua sắm: Từ cảm hứng mạng xã hội đến quyết định tại cửa hàng

Mặc dù sân chơi của gen Z là kỹ thuật số, nhưng hành trình từ lúc họ được truyền cảm hứng đến khi thực sự rút ví lại phức tạp hơn nhiều. Mạng xã hội chính là nguồn cảm hứng chủ đạo.

Dữ liệu cho thấy cứ 10 người thuộc thế hệ Z thì có 3 người tìm kiếm cảm hứng mua sắm từ mạng xã hội, và các định dạng video ngắn trên YouTube, TikTok, và Instagram là kênh dẫn đầu. Các influencer vẫn đóng vai trò then chốt, với 51% gen Z tin rằng chính họ mới là người tạo ra xu hướng, chứ không phải các thương hiệu (chỉ 15%).

Tuy nhiên, được truyền cảm hứng không có nghĩa là mua hàng ngay lập tức. Gen Z trưởng thành trong một kỷ nguyên thông tin hỗn loạn. 80% trong số họ đồng ý rằng mình bị bủa vây bởi quảng cáo nhiều hơn bất kỳ thế hệ nào trước đó.

Thay vì cảm thấy quá tải và rút lui, họ trở thành những “biên tập viên nội dung” kỹ tính, tin tưởng tuyệt đối vào thuật toán để “đãi cát tìm vàng”. Tới 57% gen Z tin rằng “thuật toán biết tôi thích gì hơn cả cha mẹ tôi” và 62% tin tưởng thuật toán sẽ mang đến nội dung và sản phẩm đúng gu.

Nhưng sự tin tưởng vào thuật toán đi kèm với một sự hoài nghi sâu sắc đối với các thương hiệu. Có đến 56% gen Z tin rằng “thương hiệu thường nói dối về sản phẩm hoặc dịch vụ”. Vì vậy, sau khi được truyền cảm hứng từ một video viral, họ không vội vàng nhấn nút “mua ngay”.

Thay vào đó, họ bắt đầu một hành trình nghiên cứu sâu rộng. TikTok, từ một nền tảng giải trí, đã biến thành một công cụ tìm kiếm khổng lồ. Họ đọc bình luận dưới video, xem các clip “đập hộp”, tìm kiếm những bài đánh giá chân thực từ người dùng khác.

“Tôi có thể mua hàng bốc đồng, nhưng phải đọc vài đánh giá trước đã”, Meezab Murad, một sinh viên 21 tuổi, chia sẻ.

Điều đáng ngạc nhiên nhất là đích đến cuối cùng của hành trình này. Dù là thế hệ kỹ thuật số, gen Z vẫn đánh giá rất cao trải nghiệm trực tiếp. Có tới 74% cho rằng trải nghiệm thực tế quan trọng hơn và 73% thích mua sắm trực tiếp tại cửa hàng. Họ muốn chạm vào sản phẩm, thử nó trước khi mua.

Trong khi đó, các khái niệm như Metaverse hay NFT lại tỏ ra kém hấp dẫn. Chỉ 32% cho rằng sự hiện diện của thương hiệu trong thế giới ảo là “cool”. Như Amaria Vail (22 tuổi) nói: “Khi thấy nói về metaverse trên Facebook, tôi có cảm giác như họ đang ép buộc chúng tôi phải quan tâm”.

Rõ ràng, hành trình mua sắm của gen Z không hề tuyến tính. Nó bắt đầu từ những nguồn cảm hứng chớp nhoáng trên mạng, đi qua một giai đoạn nghiên cứu kỹ lưỡng đầy hoài nghi, và thường kết thúc tại một cửa hàng thực tế.

Chi tiêu theo giá trị: Khi lương tâm trở thành đơn vị tiền tệ

Nếu hành trình mua sắm của gen Z đã phức tạp, thì những yếu tố quyết định cuối cùng của họ còn phức tạp hơn. Giá cả (78%) và chất lượng (67%) vẫn là những yếu tố hàng đầu, nhưng một yếu tố thứ ba đang nổi lên với sức mạnh đáng kinh ngạc: sự phù hợp với giá trị cá nhân (62%). Chào mừng đến với kỷ nguyên của “chi tiêu theo giá trị” (value-spending).

Noor Hasan (23 tuổi) là một ví dụ điển hình. Khi còn là thiếu niên, cô bị cuốn theo các xu hướng thời trang nhanh. Nhưng giờ đây, cô cân nhắc rất kỹ nơi mình mua sắm, đặc biệt chú trọng việc thương hiệu đó có phù hợp với quan điểm đạo đức và chính trị của cô hay không. Cô sẵn sàng trả nhiều tiền hơn cho một sản phẩm từ thương hiệu mà cô biết là trả lương công bằng cho người lao động. “Tôi trả nhiều tiền hơn nhưng mua ít hơn và tôi nghĩ đây là sự đánh đổi hợp lý về mặt đạo đức”, Hasan nói.

Gen Z đang dẫn đầu xu hướng này. Họ là những người tiêu dùng có ý thức xã hội. Quyết định mua hàng của họ bị ảnh hưởng mạnh mẽ bởi các yếu tố như: tác động đến môi trường và tính bền vững (37%), tinh thần ủng hộ hàng nội địa (29%), hoặc sự phù hợp với văn hóa, tôn giáo (26%). Thậm chí, 15% quan tâm đến cả lập trường chính trị của CEO thương hiệu.

Áp lực từ bạn bè cũng đóng một vai trò không nhỏ. Gần 1/3 gen Z (32%) lo sợ bị người khác phán xét khi mua hàng từ những thương hiệu bị cho là “không phù hợp”. “Chúng ta đang đưa ra tuyên ngôn qua những gì mình mua hay mặc”, ông Dax Dasilva, nhà sáng lập Lightspeed, nhận định. Nỗi lo bị “hủy bỏ” (cancel culture) này đang định hình lại hành vi tiêu dùng, thúc đẩy các xu hướng như mua sắm đồ cũ, đồ vintage.

Đối với gen Z, mua sắm không chỉ đơn thuần là tiêu tiền. Đó là một hành động phản ánh bản sắc, niềm tin và giá trị sống của họ.

Vậy cuối cùng, gen Z đang chi tiền vào đâu? Với sức mạnh chi tiêu dự kiến đạt 12.000 tỷ USD vào năm 2030, việc hiểu rõ thói quen của họ là chìa khóa sống còn cho các doanh nghiệp.

Trái với suy nghĩ thông thường, họ ưu tiên chất lượng hơn giá rẻ. Họ ít trung thành với các thương hiệu lớn và rất cởi mở với các thương hiệu riêng (private label) nếu chúng cung cấp chất lượng tương xứng. Khi bước vào tuổi trưởng thành, họ cũng không mặn mà với các cột mốc truyền thống như kết hôn hay mua nhà. Thay vào đó, du lịch và trải nghiệm mới là ưu tiên hàng đầu.

Trong thập kỷ tới, lĩnh vực được dự báo tăng trưởng mạnh nhất trong chi tiêu của gen Z là chăm sóc sức khỏe. Nhưng “sức khỏe” ở đây được định nghĩa rất rộng. Đó là mỹ phẩm thuần chay, không thử nghiệm trên động vật. Đó là thực phẩm có thành phần tự nhiên, giàu protein, ít đường. Đó còn là các sản phẩm chăm sóc sức khỏe tình dục.

Để chinh phục thế hệ khách hàng quyền lực này, các thương hiệu cần một cuộc cách mạng toàn diện. Hãy ngừng việc tạo ra những quảng cáo bóng bẩy và bắt đầu tạo ra những nội dung chân thực, đồng cảm. Hãy chấp nhận rằng hành trình mua sắm của họ là một mê cung phức tạp, đòi hỏi sự kiên nhẫn và minh bạch. Và quan trọng nhất, hãy hiểu rằng đối với gen Z, mỗi đồng tiền họ chi ra không chỉ để mua một sản phẩm, mà còn để bỏ phiếu cho một thế giới mà họ tin tưởng.

Theo Dân Trí

Tâm Lý Học NTD

Hãng bay có hàng nghìn khách mới vì 1 câu chuyện cảm động

Published

2 tuần ago

19 Tháng 8, 2026

Admin Admin

Khi cứu nguy cho nam hành khách không đủ tiền mua vé về thăm mẹ ốm, đội ngũ của hãng hàng không này đã bất ngờ ghi điểm tuyệt đối trong mắt công chúng kéo về hàng nghìn khách mới.

Theo thông tin từ Sun PhuQuoc Airways, vào lúc 6 giờ sáng, một người đàn ông đang làm công trình tại Phú Quốc nhận được điện thoại báo tin mẹ ở Cà Mau bệnh nặng. Anh lập tức bỏ dở công việc, chạy xe máy ra bến tàu nhưng được thông báo tàu ngừng chạy trong ngày. Không còn lựa chọn nào khác, anh quay đầu chạy thẳng ra sân bay.

Tại quầy vé của một hãng hàng không khác, anh được báo giá 1,9 triệu đồng, vượt quá số tiền 1,03 triệu đồng anh đang có trong ví. Anh chuyển sang quầy Sun PhuQuoc Airways, nơi có hai chuyến bay trong ngày với hai mức giá khác nhau. Chuyến sớm đủ để anh kịp về với mẹ thì không đủ tiền mua vé; chuyến muộn hơn thì số tiền còn lại sau khi mua vé không đủ để bắt xe từ TP.HCM về Cà Mau. Người đàn ông đứng lặng ở quầy vé, loay hoay tìm cách xoay xở.

Đúng lúc đó, Phó Giám đốc Công ty Dịch vụ Mặt đất sân bay Phú Quốc, đi ngang qua và nhận thấy vẻ lúng túng của anh. Sau khi hỏi thăm, chị quyết định tài trợ toàn bộ vé máy bay và hướng dẫn anh đi gửi xe máy trước khi quay lại nhận vé. Khi người đàn ông mang theo hai chai nước mắm Phú Quốc định biếu ba mẹ, chị cũng nhắc nhân viên đóng gói ký gửi cẩn thận để tránh vỡ trong quá trình vận chuyển.

Ngoài tấm vé, chị còn gửi thêm cho anh một túi bánh, một hộp mì tôm và mua thêm một bát phở trước khi anh lên máy bay. Câu chuyện không dừng lại ở đó: một Phó phòng Điều hành Khai thác của hãng, sau khi biết hoàn cảnh của hành khách, cũng nhờ đồng nghiệp tại quầy chuyển khoản 1 triệu đồng kèm lời nhắn ngắn gọn, với mong muốn hỗ trợ anh trên chặng đường về chăm mẹ.

Phần bình luận dưới bài đăng nhanh chóng nhận được nhiều phản hồi tích cực. Không ít người dùng mạng xã hội cho biết câu chuyện khiến họ xúc động và chia sẻ rằng sẽ ưu tiên lựa chọn Sun PhuQuoc Airways cho những chuyến bay sắp tới.

“Trời ơi cảm động quá, từ giờ em sẽ chọn Sun PhuQuoc”.

“Em cũng ưu tiên chọn Sun PhuQuoc vì thấy các bạn làm đúng với tinh thần người Việt nhất, ấm áp như người nhà”.

Bên cạnh những lời nhắn ngắn gọn như “Yêu lắm Sun PhuQuoc”, nhiều hành khách còn chia sẻ hình ảnh suất ăn trên chuyến bay và kể lại những lần được nhân viên hãng hỗ trợ trong các tình huống phát sinh.

Một hành khách cho biết chị gái từng bỏ quên điện thoại tại sân bay và chỉ phát hiện khi đã lên máy bay. Nhờ sự hỗ trợ của tiếp viên cùng bộ phận mặt đất, chiếc điện thoại sau đó được tìm lại và thậm chí được gửi ra tận Hà Nội cho gia đình vào ngày hôm sau. “Thật sự rất cảm ơn các bạn tiếp viên và Sun PhuQuoc vì sự nhiệt tình, trách nhiệm và tử tế. Một chuyến đi đáng nhớ không chỉ vì cảnh đẹp mà còn bởi những sự giúp đỡ ấm áp như thế này”, người này chia sẻ.

Bên dưới bài viết, ai nấy cũng đều dành lời khen về thái độ phục vụ và đồ ăn của hãng

Một bình luận khác cũng nhận được nhiều sự đồng cảm khi kể về người mẹ từng mất tại Phú Quốc và được những người tại đây hỗ trợ để đưa về quê nhà An Giang. “Mẹ mình mất ở Phú Quốc, và cũng chính nhờ sự giúp đỡ của những con người nơi đây mà Mẹ mình được về lại quê hương An Giang. Và giờ Phú Quốc và An Giang là 1. Yêu con người và mảnh đất này”.

Không chỉ câu chuyện về sự hỗ trợ trong những tình huống đặc biệt, phần bình luận còn ghi nhận nhiều đánh giá về trải nghiệm trên các chuyến bay của hãng, giờ bay đúng lịch, tàu bay mới, đồng thời có thêm bánh và nước phục vụ trên chuyến bay, đồng thời bày tỏ kỳ vọng hãng có thể duy trì chất lượng khi mở rộng hoạt động.

Sun PhuQuoc Airways là hãng hàng không tư nhân Việt Nam thuộc Sun Group thành lập từ tháng 1/2025 và bắt đầu đi vào khai thác thương mại từ tháng 11/2025. Sun PhuQuoc Airways được phát triển theo mô hình “resort aviation”, trong đó Phú Quốc được xác định là trung tâm chiến lược của mạng bay. Hãng hướng tới kết nối điểm đến nghỉ dưỡng này với các trung tâm du lịch, kinh tế trong nước và thị trường quốc tế thông qua mô hình mạng bay hub-and-spoke.

Hiện hãng khai thác các đường bay kết nối nhiều thành phố trong nước và quốc tế, trong đó TP.HCM, Hà Nội và Đà Nẵng là những điểm đến nổi bật. Các chặng như Hà Nội – TP.HCM, Phú Quốc – TP.HCM hay Đà Nẵng – Hà Nội cũng nằm trong nhóm đường bay được hành khách quan tâm.

Ver2Solution theo Đời Sống Pháp Luật

Tâm Lý Học NTD

Xu hướng sở thích của nữ MC 1998, độc thân

Published

2 tuần ago

16 Tháng 8, 2026

Admin Admin

Tiểu Khương, sinh năm 1998, là một MC kiêm streamer người Trung Quốc, đồng thời sáng tạo nội dung về nhà cửa và phong cách sống trên Xiaohongshu.

Hiện cô đang sống một mình tại Trung Quốc trong căn hộ loft (là kiểu nhà có trần rất cao và thiết kế không gian mở – pv) rộng 29m2. Trên trang cá nhân, nữ MC thường chia sẻ những khoảnh khắc đời thường cùng chó mèo cũng như quá trình tự decor, sắp xếp và hoàn thiện không gian sống theo sở thích riêng.

Căn hộ 29m2 có trần cao 4,5m, phòng khách thông tầng

Điểm đáng chú ý nhất trong căn hộ là thiết kế loft với chiều cao trần khoảng 4,5m. Phòng khách được làm theo kiểu thông tầng, kết hợp với hệ cửa kính lớn giúp không gian đón nhiều ánh sáng và có tầm nhìn thoáng ra bên ngoài.

Dù diện tích sử dụng chỉ 29m2, căn hộ vẫn được chia thành các khu vực tương đối đầy đủ gồm phòng khách, bếp, phòng ngủ trên tầng hai và những khoảng lưu trữ nhỏ. Cầu thang gỗ dẫn lên tầng trên đồng thời được tận dụng phần không gian bên dưới làm khu vực cho thú cưng.

Nội thất trong nhà chủ yếu mang tông kem, trắng và be, từ sofa, rèm cửa đến các món đồ lớn. Trên nền màu trung tính, Tiểu Khương thêm nhiều chi tiết có màu pastel như tranh treo tường, thảm nhiều màu, đèn trang trí và đồ lưu niệm. Cách phối này giúp căn hộ nhỏ có thêm điểm nhấn nhưng không tạo cảm giác quá chật chội.

Khu vực sát cửa kính được bố trí một bệ ngồi dài, vừa tận dụng khoảng trống vừa tạo thêm nơi thư giãn. Phòng ngủ nằm trên tầng hai và được cô nhận xét là thậm chí còn rộng hơn phòng khách. Đây cũng là nơi được bạn thân yêu thích khi ghé chơi và ngủ lại.

Một người, một chó, một mèo và căn nhà tự tay vun vén

Với Tiểu Khương, căn hộ này không đơn thuần là nơi ở mà còn là dấu mốc cho cuộc sống độc lập. Cô từng chia sẻ rằng dù không mua được một căn hộ rộng như những “đại bình tầng” khiến nhiều người ngưỡng mộ, 29m2 vẫn đủ để cô có một “nơi tránh gió tránh mưa” của riêng mình.

Điểm đặc biệt là phần nội thất và decor trong nhà đều được cô tự lựa chọn, tự chi trả, không có sự can thiệp của bố mẹ. Từ sofa, rèm cửa, thảm trải sàn đến những món đồ trang trí nhỏ đều được bổ sung theo sở thích cá nhân.

Căn hộ có tất cả của nữ MC SN 1998, độc thân- Ảnh 13.

Cô cũng dành một phần diện tích cho hai thú cưng. Khoảng trống dưới cầu thang được thiết kế thành một khu vực giống “hang chó”, bên trong là chỗ nghỉ của chú chó, còn mèo cũng thường xuyên tìm đến đây.

Cuộc sống trong căn loft vì thế xoay quanh những hoạt động khá bình thường: nghe nhạc, xem phim, dọn dẹp nhà cửa, chăm sóc chó mèo hay đơn giản là ở nhà thư giãn. Tiểu Khương từng nói rằng phần lớn thời gian trong ngày đều lặp lại những việc quen thuộc, nhưng mỗi ngày vẫn có cảm giác mới mẻ và đáng mong đợi.

Cô thậm chí còn được bạn bè trêu rằng “suốt ngày nằm ở nhà”, bởi căn hộ nhỏ này quá thích hợp để ở lì. Theo nữ MC, dù diện tích không lớn, không gian vẫn không khiến một người sống cảm thấy bí bách.

Nguồn: Xiaohongshu.
Ver2Solution theo Thanh Niên Việt

Tâm Lý Học NTD

Vì sao giới trẻ không tiết kiệm được tiền

Published

3 tuần ago

13 Tháng 8, 2026

Admin Admin

Lý do nằm ở việc khi thu nhập thay đổi, cách chúng ta tiêu tiền cũng thay đổi theo. Những khoản chi lớn hơn, những tiện nghi mới và hàng loạt khoản thanh toán nhỏ có thể dần trở thành “mức sống bình thường”. Đến lúc đó, tiết kiệm không còn đơn giản là tiêu ít đi một chút.

Giả sử một người đang kiếm 15 triệu đồng mỗi tháng và dành được 2 triệu để tiết kiệm. Sau vài năm, thu nhập tăng lên 25 triệu đồng. Về lý thuyết, người này có thêm 10 triệu đồng mỗi tháng để dành. Nhưng nếu cùng lúc chuyển sang một căn nhà đắt hơn, ăn ngoài thường xuyên hơn, đi taxi nhiều hơn, mua những sản phẩm chất lượng cao hơn và có thêm nhiều khoản subscription, phần tiền dư có thể không tăng nhiều như kỳ vọng.

Đây là hiện tượng thường được gọi là lifestyle inflation – mức sống tăng theo thu nhập. Khi kiếm được nhiều tiền hơn, con người thường không chỉ tiết kiệm phần tăng thêm mà còn nâng cấp một phần cách sống. Điều đáng chú ý là những thay đổi này thường không xảy ra trong một lần. Một khoản chi mới xuất hiện, rồi dần trở thành bình thường; vài năm sau, mức chi tiêu cũ đã trở nên khó quay lại.

Vì vậy, một người có thể kiếm được nhiều hơn trước rất nhiều nhưng vẫn có cảm giác “tháng nào cũng hết tiền”.

Những khoản chi nhỏ không còn nhỏ khi chúng xuất hiện hàng tháng

Một ly cà phê 60.000 đồng không phải khoản chi lớn. Một lần gọi đồ ăn 100.000 đồng cũng vậy. Một gói ứng dụng vài chục nghìn đồng mỗi tháng càng khó khiến chúng ta bận tâm.

Vấn đề nằm ở chỗ những khoản này thường có tính lặp lại.

Một dịch vụ 100.000 đồng/tháng là 1,2 triệu đồng/năm. Năm khoản tương tự đã thành 6 triệu đồng. Nếu cộng thêm phí giao hàng, tiền gửi xe, các lần nâng size, đồ ăn vặt, phí dịch vụ và những khoản mua “tiện tay”, tổng số tiền có thể lớn hơn rất nhiều so với cảm giác ban đầu.

Đây cũng là lý do chỉ nhìn vào những khoản mua sắm lớn chưa chắc giúp một người hiểu vì sao mình không tiết kiệm được. Đôi khi vấn đề nằm ở những khoản tiền đủ nhỏ để chúng ta không thấy tiếc khi trả, nhưng đủ thường xuyên để tạo ra một khoản chi lớn mỗi năm.

“Tự thưởng cho bản thân” cũng có thể trở thành một khoản chi cố định

Một trong những thay đổi khó nhận ra nhất là việc những khoản từng được xem là phần thưởng dần trở thành tiêu chuẩn sống.

Ngày trước, một bữa ăn nhà hàng có thể là dịp đặc biệt. Sau đó, nó trở thành lựa chọn cuối tuần. Một lần đi taxi vì trời mưa có thể là ngoại lệ, nhưng rồi việc gọi xe trở thành thói quen. Một chiếc điện thoại mới từng là khoản chi lớn, sau vài năm lại trở thành một khoản nâng cấp định kỳ.

Không phải khoản chi nào cũng sai. Vấn đề là khi nhiều khoản “thưởng cho bản thân” cùng lúc trở thành chi phí thường xuyên, khoảng tiền từng có thể tiết kiệm cũng dần biến mất.

Đây là lý do tiết kiệm không đơn thuần là câu chuyện về kỷ luật. Nó còn liên quan đến việc xác định đâu là nhu cầu, đâu là tiện nghi và đâu là những khoản chúng ta đã quen đến mức không còn nhận ra mình đang trả tiền cho chúng.

Thu nhập càng cao, tiêu chuẩn “bình thường” đôi khi cũng tăng theo

Một người có thể từng thấy 10 triệu đồng/tháng là đủ. Khi thu nhập tăng lên 20 triệu đồng, những khoản chi 500.000 đồng có thể không còn khiến họ suy nghĩ nhiều. Khi thu nhập lên 30 triệu đồng, mức chi tiêu được coi là “bình thường” lại tiếp tục thay đổi.

Điều này liên quan đến lifestyle inflation, nhưng cũng có một yếu tố tâm lý khác: chúng ta thường đánh giá tình hình tài chính của mình dựa trên mức sống hiện tại chứ không phải mức sống của vài năm trước.

Vì vậy, câu hỏi “Tôi kiếm được bao nhiêu?” không nói lên toàn bộ tình hình tài chính. Một câu hỏi quan trọng hơn là “Sau khi trả cho tất cả những thứ tôi đã quen dùng, tôi còn giữ lại được bao nhiêu?”

Chi phí cố định mới là thứ khó cắt nhất

Cà phê có thể bỏ một ngày. Một lần mua sắm có thể trì hoãn. Nhưng tiền thuê nhà, tiền học, tiền trả góp, phí bảo hiểm, tiền điện nước, phí thành viên hay các khoản thanh toán định kỳ thì khó cắt ngay.

Đây là lý do một người có thể rất tiết kiệm trong chi tiêu hàng ngày nhưng vẫn không có nhiều tiền dư. Nếu phần lớn thu nhập đã được phân bổ cho các khoản cố định, việc cắt thêm vài ly cà phê sẽ không tạo ra thay đổi lớn.

Muốn cải thiện khả năng tiết kiệm, đôi khi cần nhìn vào cấu trúc chi phí thay vì chỉ nhìn vào thói quen mua sắm.

Một vấn đề khác: tiết kiệm thường là phần tiền còn lại

Rất nhiều người có cách vận hành tài chính như sau: nhận lương, thanh toán các khoản cần thiết, chi tiêu trong tháng rồi cuối cùng xem còn bao nhiêu để tiết kiệm.

Cách này khiến tiết kiệm trở thành khoản tiền “nếu còn”.

Trong khi đó, một phương pháp phổ biến trong tài chính cá nhân là Pay Yourself First – coi khoản tiết kiệm như một khoản phải trả ngay sau khi nhận thu nhập. Thay vì chờ cuối tháng xem còn bao nhiêu, người dùng chuyển một phần tiền sang tài khoản tiết kiệm trước, sau đó mới phân bổ phần còn lại cho chi tiêu.

Điểm quan trọng không phải là phải tiết kiệm một tỷ lệ cố định nào đó. Với mỗi người, mức phù hợp sẽ khác nhau tùy thu nhập, nợ, chi phí sinh hoạt và mục tiêu tài chính. Điều quan trọng là tiết kiệm được đặt thành một bước trong hệ thống tài chính, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào ý chí cuối tháng.

Vậy làm thế nào để biết mình thực sự không tiết kiệm được vì đâu?

Thay vì bắt đầu bằng câu “Tháng này mình phải tiêu ít hơn”, có thể nhìn lại 3 con số: mỗi tháng mình đang chi bao nhiêu cho các khoản cố định, bao nhiêu cho những khoản lặp lại nhỏ và bao nhiêu tiền thực sự được giữ lại.

Sau đó thử so sánh với một năm trước. Nếu thu nhập đã tăng 20% nhưng khoản tiết kiệm chỉ tăng 5%, phần chênh lệch rất có thể đang nằm ở việc mức chi tiêu đã tăng theo.

Một cách khác là thử một phép tính đơn giản: nếu tháng sau thu nhập không tăng thêm, mình có thể duy trì mức sống hiện tại trong bao lâu? Câu hỏi này thường cho thấy khả năng tài chính thực tế rõ hơn việc chỉ nhìn vào mức lương.

Cuối cùng, không tiết kiệm được tiền không nhất thiết có nghĩa là bạn tiêu quá nhiều. Có thể thu nhập chưa đủ so với chi phí sống, có thể các khoản cố định đang quá cao, cũng có thể mức sống đã tăng nhanh hơn thu nhập.

Nhưng nếu thu nhập đã tăng mà tiền tiết kiệm vẫn đứng yên, đó là lúc nên nhìn lại không phải “mình đã tiêu hoang vào đâu?”, mà là “mức sống của mình đã tăng lên bao nhiêu mà chính mình không nhận ra?”

Bởi một trong những lý do khiến việc tiết kiệm ngày càng khó không phải là chúng ta tiêu tiền vào những thứ quá xa xỉ, mà là những thứ từng được xem là xa xỉ đã dần trở thành bình thường.

Ver2Solution theo Báo Thanh Niên