Xu Hướng

Chủ nghĩa tiêu dùng tuỳ hứng của Gen Z

Published

10 tháng ago

4 Tháng 7, 2025

Mở TikTok vào bất kỳ ngày nào, bạn có thể lướt qua một video cảnh báo về thuế quan sắp tới và nguy cơ sụp đổ thị trường, sau đó là hình ảnh một cô gái trong chiếc áo lông sang trọng đang nhâm nhi ly martini. Hay tiếp theo là một bản tin u ám về tình trạng nợ nần, thất nghiệp ngày càng tăng của Gen Z. Rồi đột nhiên, mọi thứ quay về “mùa hè châu Âu”: ai đó đang tắm nắng ở miền Nam nước Pháp đầy thư giãn.

Đây chính là thực tại đầy đối lập mà thế hệ Gen Z đang sống. Họ trưởng thành giữa chuỗi khủng hoảng liên tiếp: đại dịch, suy thoái kinh tế, biến đổi khí hậu, nhà ở vượt tầm với, nợ thẻ tín dụng chồng chất. Trong khi lương bổng trì trệ, chi phí sinh hoạt lại không ngừng leo thang. Trong hoàn cảnh như vậy, việc tiết kiệm cho tương lai bỗng trở nên ngây thơ – thậm chí là… vô nghĩa.

MUA SẮM ĐỂ THOÁT KHỎI THỰC TẠI

Thay vì theo đuổi những kế hoạch dài hạn ngày càng xa vời như mua nhà hay có một công việc ổn định với mức lương cao, nhiều người trẻ đang chọn cách chi tiêu quá tay và sống vượt khả năng tài chính như một cách để “tự xoa dịu” trong hiện tại.

Tiền bạc không còn là công cụ để xây dựng tài sản mà trở thành phương tiện để cảm thấy tốt hơn. Dù đó là một cốc cafe giá gần 100 nghìn đồng, một món đồ chơi bông Labubu móc vào túi xách, hay việc dốc ví để thuê một chiếc váy mini Miu Miu hoặc mua lại chiếc túi Louis Vuitton x Murakami phiên bản lưu trữ — thì những món đồ này đều có tác dụng cải thiện tâm trạng của Gen Z.

Việc mua sắm trở thành cách điều tiết cảm xúc. Logic về tài chính thông minh đang rạn nứt, thay vào đó là một tư duy tiêu dùng hoàn toàn mới đang hình thành.

Chủ nghĩa tiêu dùng "tuỳ hứng" của Gen Z - Ảnh 1

“Hành vi này có phần liều lĩnh, nhưng nó cũng phản ánh nhu cầu rất bản năng của Gen Z là khát khao cảm thấy mình xứng đáng được trải nghiệm những điều tốt đẹp. Sự bất định là điều quá quen thuộc với thế hệ này. Họ khao khát cái đẹp, muốn được trải nghiệm, muốn cảm thấy bản thân có giá trị và được công nhận.

Khi mọi thứ xung quanh đều chơi vơi và bất định, họ cần cảm giác kiểm soát được ít nhất một điều gì đó”, bà Jackie Cooper, Giám đốc Thương hiệu toàn cầu tại Edelman và là người sáng lập Gen Z Lab, nhận xét.

KHẢ NĂNG CHI TIÊU GIẢM, HÀNH VI CHI TIÊU LIỀU LĨNH TĂNG

Theo một nghiên cứu của TransUnion, những người thuộc Gen Z trong độ tuổi từ 22 đến 24 có mức thu nhập trung bình khoảng 45.493 USD năm 2023. Trong khi đó, thế hệ millennials ở cùng độ tuổi cách đây một thập kỷ kiếm được trung bình 51.825 USD (đã điều chỉnh theo lạm phát). Điều này cho thấy Gen Z đang kiếm ít hơn khoảng 12% so với millennials ở cùng giai đoạn cuộc đời.

Không chỉ vậy, Gen Z còn đang đối mặt với chi phí sinh hoạt cao hơn đáng kể, họ phải chi tiêu nhiều hơn 31% cho nhà ở so với thế hệ millennials khi ở cùng độ tuổi. Tính đến năm 2024, Gen Z đang gánh khoản nợ thẻ tín dụng trung bình là 3.456 USD, tăng 5,95% so với năm trước, theo một nghiên cứu của Trung tâm Dữ liệu Kinh tế Vi mô thuộc Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York.

Chủ nghĩa tiêu dùng "tuỳ hứng" của Gen Z - Ảnh 2

Đây chính là chủ nghĩa “hư vô kinh tế” — không phải là sự từ chối giá trị của đồng tiền, mà là sự từ chối những hệ thống đã lỗi thời cùng các cột mốc tài chính ngày càng xa vời, từng được xem là nền tảng định hướng hành vi tài chính.

Hệ quả là hiện tượng “lifestyle creep” – tức sống theo lối sống vượt quá khả năng tài chính thực tế – đang ngày càng phổ biến, được thúc đẩy bởi nhu cầu giải tỏa cảm xúc và tìm kiếm cảm giác an toàn trong ngắn hạn.

Khi nói đến thời trang và hàng xa xỉ, điều này tạo ra một kiểu người tiêu dùng vẫn khao khát niềm vui, bản sắc và địa vị mà hàng hiệu mang lại, nhưng tiếp cận nó theo những cách phi truyền thống hơn. Hàng nhái (dupes), dịch vụ mua trước trả sau như Shopeepay, hay các nền tảng mua đi bán lại khiến hàng xa xỉ trở nên dễ chạm tới hơn trong ngắn hạn. Nhưng đồng thời, những lựa chọn này cũng khiến người tiêu dùng ngày càng xa rời lòng trung thành thương hiệu kiểu truyền thống, thay vào đó là các quyết định bốc đồng, tính thử nghiệm và mua sắm để xoa dịu cảm xúc.

Chủ nghĩa tiêu dùng "tuỳ hứng" của Gen Z - Ảnh 3

Các thương hiệu giờ đây phải đối mặt với một bài toán cân não: Làm sao để vẫn nuôi dưỡng khát vọng sở hữu mà không khuyến khích khách hàng chi tiêu quá mức? Và liệu họ có thể biến những người mua sắm theo cảm hứng thành khách hàng trung thành trọn đời — nếu hoặc khi những người trẻ này thực sự đạt đến mức sống dư dả?

Gen Z đã quá quen thuộc với những biến động kinh tế khắc nghiệt, họ đã chứng kiến nhiều cuộc suy thoái và từ đó hình thành khả năng thích nghi cảm xúc cũng như một kiểu logic tiêu dùng mới để tồn tại. Vì vậy, các thương hiệu cần chuẩn bị để gặp gỡ họ không chỉ bằng sản phẩm, mà còn bằng sự quan tâm, khả năng linh hoạt và thấu hiểu rằng: sở thích, khát vọng và sự bấp bênh tài chính giờ đây luôn song hành cùng nhau.

Theo vneconomy.vn

Công Nghệ Phần Mềm

Vì sao Zuckerberg thà đốt trăm tỷ USD còn hơn về nhì trong cuộc đua AI?

Published

3 tuần ago

28 Tháng 3, 2026

Admin Admin

Trong cuộc đua AI, Zuckerberg chấp nhận mạo hiểm 600 tỷ USD với triết lý “thà phí tiền còn hơn tụt lại”, hé lộ chiến lược táo bạo và nỗi lo bị gạt khỏi cuộc chơi định hình tương lai.

Trong một phát biểu thẳng thắn làm khuấy động cả thung lũng Silicon, CEO Meta Mark Zuckerberg đã vẽ nên một lằn ranh rõ ràng, đó là thà “tiêu phí vài trăm tỷ USD” còn hơn là người về nhì trong cuộc đua đến trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI), hay còn gọi là siêu trí tuệ.

Không phải là một lời nói suông, đây còn là là tuyên ngôn cho một canh bạc thế kỷ, một chiến lược “tất tay” được bảo hiểm bằng nguồn lực tài chính khổng lồ và một nỗi sợ hãi hữu hình, đó là nỗi sợ bị bỏ lại phía sau.

Canh bạc 600 tỷ USD và nỗi sợ mang tên “lỡ nhịp”

Trong podcast Access phát hành gần đây, Zuckerberg đã chính thức xác nhận cam kết đầu tư ít nhất 600 tỷ USD vào các trung tâm dữ liệu và hạ tầng tại Mỹ cho đến năm 2028. Con số này, theo Giám đốc tài chính Susan Li, bao gồm toàn bộ hoạt động xây dựng, vận hành và cả nhân sự của Meta trên đất Mỹ. Đây là một khoản chi khổng lồ, đủ sức làm chùn tay bất kỳ hội đồng quản trị nào.

Vậy tại sao Zuckerberg lại sẵn sàng mạo hiểm đến vậy? Câu trả lời nằm ở quan điểm của ông về rủi ro. Với CEO Meta, rủi ro lớn nhất không phải là việc xây dựng thừa thãi hạ tầng hay đầu tư quá tay, mà là việc xây dựng quá chậm.

“Nếu bạn xây dựng quá chậm, trong khi siêu trí tuệ có thể xuất hiện sau 3 năm mà bạn lại chuẩn bị cho kịch bản 5 năm, thì bạn sẽ mất vị thế trong công nghệ mà tôi tin sẽ là quan trọng nhất, tạo ra nhiều sản phẩm, đổi mới và giá trị nhất trong lịch sử”, ông giải thích.

Lập luận này biến khoản đầu tư 600 tỷ USD từ một chi phí khổng lồ thành một dạng “phí bảo hiểm” đắt đỏ. Đó là khoản phí để Meta chắc chắn có một vé trên chuyến tàu đến tương lai, một tương lai mà AGI được dự đoán sẽ định hình lại mọi ngành công nghiệp, mọi khía cạnh của đời sống xã hội. Đối với Zuckerberg, “ít nhất với một công ty như Meta, rủi ro nằm ở việc chưa đủ táo bạo, chứ không phải quá táo bạo”.

“Bong bóng AI” và bài học từ lịch sử

Zuckerberg không hề né tránh khả năng về một “bong bóng AI”. Ông thẳng thắn thừa nhận đây là điều “khá có thể xảy ra”, và so sánh nó với những cơn sốt đầu tư trong lịch sử như bong bóng đường sắt hay sự sụp đổ của dot-com cuối năm 1990.

Trong thời kỳ đó, sự hưng phấn quá mức đã dẫn đến việc xây dựng hạ tầng ồ ạt, nhiều công ty phá sản, nhưng cuối cùng, những cơ sở hạ tầng đó (đường ray xe lửa, cáp quang) vẫn còn lại và tạo nền tảng cho sự phát triển về sau.

Những lo ngại của Zuckerberg không phải là không có cơ sở. Làn sóng đầu tư vào AI đang ở mức độ chưa từng có.

Dữ liệu từ Statista cho thấy thị trường AI toàn cầu hiện được định giá khoảng 244,2 tỷ USD. Riêng trong năm 2025, các tập đoàn công nghệ Mỹ đã dự kiến chi hơn 155 tỷ USD cho phát triển lĩnh vực này.

Một nghiên cứu của MIT công bố tháng 8/2025 càng làm tăng thêm sự thận trọng khi chỉ ra 95% các chương trình thí điểm AI đã thất bại trong việc mang lại lợi nhuận, bất chấp hơn 40 tỷ USD đã được rót vào.

Ngay cả Sam Altman, CEO của OpenAI, cũng đã lên tiếng cảnh báo về tình trạng định giá quá cao và sự “hưng phấn phi lý” xung quanh các startup AI.

Đối mặt với những con số và cảnh báo này, chiến lược của Zuckerberg càng lộ rõ tính chất của một canh bạc có tính toán. Ông biết rõ nguy cơ, nhưng ông đặt cược rằng phần thưởng cho người chiến thắng sẽ lớn hơn rất nhiều so với thiệt hại của những người thua cuộc, kể cả khi họ đã “đốt” hàng trăm tỷ USD.

Tại sao Meta không sợ phá sản?

Điểm khác biệt cốt lõi và cũng là lợi thế lớn nhất của Meta so với các đối thủ như OpenAI hay Anthropic, theo Zuckerberg, chính là sự tự chủ về tài chính. Meta được chống đỡ bởi cỗ máy kiếm tiền khổng lồ từ quảng cáo, một mô hình kinh doanh đã được chứng minh là bền vững qua nhiều thập kỷ. Cổ phiếu Meta đã tăng gần 40% trong năm qua, cho thấy sự tin tưởng của thị trường.

“Chúng tôi không có nguy cơ phá sản”, Zuckerberg khẳng định một cách tự tin.

Trong khi đó, các phòng thí nghiệm AI tư nhân khác lại sống dựa vào các vòng gọi vốn liên tục. Sự tồn tại của họ không chỉ phụ thuộc vào tiến độ nghiên cứu mà còn bị ảnh hưởng nặng nề bởi các yếu tố kinh tế vĩ mô. Một cú sốc thị trường, một cuộc suy thoái kinh tế có thể khiến dòng vốn cạn kiệt, đẩy họ vào tình thế nguy hiểm khi phải trang trải chi phí tính toán (compute cost) ngày càng phình to.

“Nếu rơi vào vị thế của họ, tình thế sẽ khác”, Zuckerberg nói. Lợi thế này cho phép Meta suy nghĩ và hành động trong một khung thời gian dài hơn, tập trung vào nghiên cứu nền tảng mà không bị áp lực phải tạo ra lợi nhuận ngay lập tức từ AI. Họ có thể xây dựng một pháo đài hạ tầng vững chắc, sẵn sàng cho cuộc chiến marathon thay vì những trận đánh ngắn hạn.

Bên trong “lò luyện” siêu trí tuệ

Để hiện thực hóa tham vọng AGI, Meta không chỉ ném tiền vào phần cứng mà họ còn đang xây dựng một hệ sinh thái nhân tài và nghiên cứu đặc biệt. Trọng tâm của nỗ lực này là một phòng thí nghiệm siêu trí tuệ mới được thành lập.

Đây không phải là một bộ phận cồng kềnh. Zuckerberg mô tả nó như một nhóm tinh hoa từ 50 đến 100 nhà nghiên cứu hàng đầu, hoạt động theo một cơ cấu “rất phẳng” và không có hạn chót áp đặt từ trên xuống. “Đây là nghiên cứu và bạn không thể biết chính xác sẽ mất bao lâu”, ông nói, ví dự án như một “đề tài khoa học tập thể”.

Cách tiếp cận này, kết hợp với chiến lược biến “sức mạnh tính toán trên mỗi nhà nghiên cứu” thành lợi thế cạnh tranh, đã biến Meta thành một thỏi nam châm hút nhân tài. Họ không ngần ngại đưa ra các gói đãi ngộ hàng triệu USD, thậm chí các khoản thưởng ký hợp đồng lên tới 100 triệu USD, để lôi kéo những bộ óc xuất sắc nhất từ chính các đối thủ như OpenAI, Google DeepMind và Anthropic.

Thương vụ trị giá 14,3 tỷ USD để sở hữu gần 50% cổ phần của Scale AI và đưa CEO Alexandr Wang về dẫn dắt nỗ lực AGI là minh chứng rõ ràng nhất cho sự quyết liệt này.

Dù gần đây Meta đã phải tạm thời “đóng băng” tuyển dụng ở mảng AI sau một đợt chi tiêu quá lớn, động thái này chỉ cho thấy sự điều chỉnh chiến thuật chứ không làm thay đổi chiến lược tổng thể: tập trung nguồn lực tốt nhất cho mục tiêu quan trọng nhất.

Không đơn thuần là một chiến lược kinh doanh, quan điểm của Mark Zuckerberg về AI còn là triết lý về sự sinh tồn trong kỷ nguyên công nghệ mới. Ông không nhìn AI như một sản phẩm, mà như một nền tảng hạ tầng cơ bản của tương lai, giống như điện hay internet. Bỏ lỡ nó đồng nghĩa với việc tự biến mình thành kẻ lạc hậu.

Canh bạc của ông thực chất là một cuộc đối đầu giữa 2 loại rủi ro: rủi ro tài chính (lãng phí tiền bạc vào một bong bóng tiềm tàng) và rủi ro chiến lược (bị loại khỏi cuộc chơi định hình thế giới). Zuckerberg đã dứt khoát chọn đối mặt với rủi ro tài chính. Đối với ông, tiền có thể kiếm lại được, nhưng vị thế dẫn đầu trong một cuộc cách mạng công nghệ chỉ đến một lần.

Ver2Solution theo Dân Trí

Quốc Tế

“Khoe nghèo”: Sự phản kháng của Gen Z hay trào lưu tiêu dùng mới?

Published

4 tuần ago

23 Tháng 3, 2026

Admin Admin

Trong thời kỳ tăng trưởng kinh tế nhanh, tiêu dùng xa xỉ là biểu tượng của thành công. Nhưng trong giai đoạn bất định về địa chính trị cũng như kinh tế, tiết kiệm và tối giản lại trở thành một lựa chọn mang tính thời sự…

Có một thời, mạng xã hội Trung Quốc là sân khấu của sự giàu có. Những bức ảnh khoe túi Hermès, đồng hồ Rolex, bữa tối trong nhà hàng Michelin… được xem như giấy chứng nhận thành công. Nhưng thời gian gần đây, một nghịch lý tiêu dùng xuất hiện trên các nền tảng như Douyin và Weibo: người trẻ bắt đầu khoe… nghèo.

Đầu năm nay, xu hướng này bùng nổ trên tất cả các nền tảng mạng xã hội. Thay vì cạnh tranh xem ai giàu hơn, người dùng lại chia sẻ những câu chuyện về việc săn được món đồ rẻ bất ngờ hoặc cách sống tiết kiệm trong các đô thị đắt đỏ. Một bài đăng trên Xiaohongshu, thu hút hơn 52.000 lượt thích, kể rằng người này đã “trằn trọc cả đêm vì ghen tị” khi bạn cùng phòng mua được hai túi bột giặt chỉ với giá một tệ (khoảng 3.500 đồng)!

Trong một bài khác cũng nhận hàng nghìn lượt tương tác, một người dùng kể lại sự “tức tối” khi biết bạn mình mua được 100 tờ giấy A4 chỉ với 0,99 tệ. Những câu chuyện như vậy thường được kể bằng giọng điệu tự trào, đôi khi hơi phóng đại, nhưng lại nhận được sự đồng cảm rất lớn từ cộng đồng.

Giới trẻ đua nhau quay video về bữa ăn chỉ vài nhân dân tệ, căn phòng thuê nhỏ bằng một khoang tàu, tủ quần áo chỉ vài chiếc áo phông… Những hashtag kiểu “sống ở Bắc Kinh với 3.000 tệ một tháng” hay “ngày thứ 28 của ví tiền” thu hút hàng chục triệu lượt xem. Trào lưu này được truyền thông gọi là “reverse comparison” – so sánh ngược.

Cuối năm 2025, báo cáo xu hướng tiêu dùng của McDonald’s tại Trung Quốc đã đưa so sánh ngược vào danh sách những trào lưu nổi bật định hình hành vi của giới trẻ. Báo cáo cho rằng thay vì cạnh tranh về mức chi tiêu, nhiều người trẻ đang “thi đua về mức độ đáng giá của đồng tiền”. Ở bề mặt, đó có vẻ chỉ là một trò đùa tập thể. Nhưng ở tầng sâu hơn, nó phản ánh một sự thay đổi tâm lý của thế hệ trẻ trong nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Trong một thị trường lao động nơi cạnh tranh khốc liệt và thăng tiến chậm, khái niệm thành công dường như trở nên xa xỉ. Điều này đã dẫn đến xu hướng “tang ping” (nằm thẳng) từng gây tranh cãi trong năm 2025. Người trẻ đánh đổi mức lương cao để lấy sức khỏe tinh thần, từ bỏ nấc thang thăng tiến để theo đuổi sở thích, rời những tòa nhà chọc trời để tìm đến thiên nhân thoáng đãng…

Nếu “tang ping” là hành động rút lui khỏi cuộc cạnh tranh khốc liệt của xã hội, thì “khoe nghèo” hiện nay là một phiên bản truyền thông khác. Người trẻ không chỉ sống tối giản mà còn biến sự tối giản ấy thành câu chuyện công khai, thậm chí triết lý sống mới và vui với điều này.

Điều thú vị là trong nhiều video, sự thiếu thốn lại được trình bày với thẩm mỹ rất tinh tế. Một bữa mì gói được quay như cảnh phim indie. Một căn phòng trọ 20 mét vuông được trang trí theo phong cách tối giản kiểu Nhật. Nói cách khác, Gen Z đang thẩm mỹ hóa sự tiết kiệm. Thay vì chứng minh mình thành công bằng cách mua nhiều hơn, người trẻ chứng minh mình tỉnh táo bằng cách tiêu ít hơn.

Ở góc nhìn xã hội học, đây có thể được xem như một dạng phản kháng mềm. Không có biểu tình, không có khẩu hiệu, chỉ có hàng triệu video nhỏ về cuộc sống giản lược. Nhưng chính những video ấy đặt ra một câu hỏi khá thách thức cho xã hội tiêu dùng: nếu giá trị con người được đo bằng khả năng chi tiêu, thì điều gì xảy ra khi cả một thế hệ quyết định chi tiêu ít đi?

Một khảo sát của tờ Xinmin Evening News cho thấy 55% người tham gia xu hướng này nói rằng quan điểm tiêu dùng của họ đã thay đổi, trong khi 35% ưu tiên những sản phẩm chất lượng tốt nhưng giá phải chăng. Một số influencer thậm chí còn cổ vũ mọi người xây dựng hình ảnh cá nhân xoay quanh phong cách thời trang giá rẻ hoặc lối sống tối giản, biến việc tiêu ít tiền thành một dạng bản sắc.

Yang Xueyan, giáo sư tại Trường Chính sách công và Quản trị công thuộc Đại học Giao thông Tây An, nhận định rằng trào lưu “so sánh ngược” phản ánh thái độ “tỉnh táo, tự trào và phòng thủ” của người trẻ trong các tương tác xã hội. “Trong xã hội cạnh tranh khốc liệt này, mọi người nhận ra phô trương sự giàu có chỉ kéo theo sự ghen tị và chỉ trích. Trong khi thể hiện vẻ ngoài khiêm tốn có thể là biện pháp tự bảo vệ và giảm bớt kỳ vọng của người khác”, bà Yang nói với SCMP.

Nữ giáo sư nhấn mạnh việc so sánh xem ai mua sản phẩm rẻ hơn trong nhóm bạn bè và chia sẻ bức xúc có thể thúc đẩy sự gắn kết giữa những người trẻ tuổi, đồng thời tạo ra kênh để họ giải tỏa sự bực bội. Về bản chất, họ đang than phiền về áp lực xã hội và những cuộc đua tranh khốc liệt.

Điểm tích cực của xu hướng này là giới trẻ quay trở lại với việc tiêu dùng hợp lý. “Tuy nhiên, hệ quả tiêu cực có thể là tham vọng tiến lên và thay đổi thực tại của người trẻ bị suy giảm, dẫn đến làm suy yếu triển vọng lạc quan của họ về tương lai”, bà Yang cảnh báo.

Theo Reuters, Trung Quốc hiện đang ở trong “cơn trầm tiêu dùng” kéo dài nhiều năm – một sự chững lại không chỉ về sức mua mà còn về niềm tin. Người dân thắt chặt chi tiêu, ưu tiên tiết kiệm. Số tiền gửi trong ngân hàng tăng vọt. Chỉ riêng nửa đầu năm 2025, lượng tiền gửi mới của hộ gia đình đạt gần 18 nghìn tỷ nhân dân tệ – cao nhất từ trước đến nay.

Điều này khiến chính phủ phải thay đổi chiến lược. Không chỉ dừng ở việc “kích cầu vật chất”, Bắc Kinh đang chuyển hướng sang kích cầu trải nghiệm: khuyến khích du lịch trong nước, mở rộng ngành giải trí, tổ chức sự kiện thể thao và lễ hội văn hóa… Những thay đổi này phản ánh nhận thức ngày càng rõ rằng tiêu dùng hiện đại không chỉ là mua sắm, mà là tìm kiếm ý nghĩa cuộc sống.

Tuy nhiên, gốc rễ của vấn đề vẫn nằm ở tâm lý. Người dân sẽ không chi tiêu nếu họ sợ mất việc, sợ bệnh tật không có bảo hiểm, hoặc sợ tài sản mình sở hữu mất giá. Để thật sự đưa nền kinh tế thoát khỏi “bóng đen tiết kiệm”, Trung Quốc cần những gói kích thích ngắn hạn, cũng như cần bảo đảm việc làm, và trao lại cho người dân cảm giác rằng chi tiêu không phải là mạo hiểm. Chỉ khi con người cảm thấy tương lai mình an toàn, họ mới sẵn sàng sống hết mình cho hiện tại.

Ver2Solution theo VNeconomy

Khởi Nghiệp

Lắng nghe chia sẻ ngôi sao làm nội dung hàng đầu Youtube nói về AI cướp việc và MrBeast mở lối đi mới

Published

1 tháng ago

14 Tháng 3, 2026

Admin Admin

Big Tech mải mê theo đuổi AI khiến giới sáng tạo nội dung lo sợ bị “bỏ rơi”. Giữa bối cảnh đó, MrBeast tự xây đế chế quảng cáo, còn YouTube vượt mặt Hollywood thu 40,4 tỷ USD.

Kỷ nguyên vàng của những người sáng tạo nội dung đang đối mặt với một “cú sốc” mang tên trí tuệ nhân tạo (AI).

Trong khi các nền tảng mạng xã hội mải miết chạy đua công nghệ và phớt lờ lợi ích của influencer, thì những người dẫn đầu cuộc chơi mà tiêu biểu là MrBeast lại đang vẽ lại luật chơi cho toàn ngành.

Nhà sáng tạo vật lộn với AI

Theo phân tích từ Business Insider, những người sáng tạo nội dung (creator) trên mạng xã hội đang phải đối mặt với một nỗi ám ảnh mới. Các nền tảng dường như say mê AI đến mức nhiều người có sức ảnh hưởng (influencer) cảm thấy mình chỉ còn là “vai phụ”.

Mâu thuẫn này bộc lộ rõ nhất trên Instagram thời gian qua. Nền tảng của Meta đã khiến nhiều nhà sáng tạo nội dung tức giận khi âm thầm thử nghiệm “Shop the look” – một tính năng dùng AI để gắn thẻ và bán sản phẩm trực tiếp từ bài đăng của họ mà không hề thông báo trước, cũng không chia một đồng hoa hồng.

“Cảm giác như bị đánh cắp vậy”, Julia Berolzheimer, một influencer sở hữu hơn 1 triệu người theo dõi bức xúc. Việc hình ảnh và tên tuổi của cô bị thuật toán mang đi chốt sale mà chính chủ không hay biết là minh chứng cho thấy quyền lực đang nghiêng hẳn về phía nền tảng.

Dù người phát ngôn của Meta giải thích đây chỉ là “thử nghiệm giới hạn”, thông điệp đưa ra rất rõ ràng: Creator tạo ra nội dung, nhưng “mảnh đất số” và luật chơi hoàn toàn thuộc về Big Tech.

Không chỉ Meta phát triển chatbot AI, Business Insider cho biết TikTok cũng tung công cụ AI avatar cho các nhà quảng cáo. Hàng loạt thử nghiệm này vẽ ra viễn cảnh: Một phần công việc của nhà sáng tạo nội dung có thể bị máy móc thay thế.

Vào đầu thập niên 2020, các nền tảng vung hàng tỷ USD vào quỹ sáng tạo để tranh giành nhân tài sau sự bùng nổ của TikTok. Nhưng hiện nay, kỷ nguyên chói lọi đó đã khép lại. Jack Conte, CEO nền tảng Patreon nhận định chua chát: Cách mạng xã hội nhìn nhà sáng tạo nội dung hiện nay giống hệt cách Uber nhìn tài xế của mình: “Họ muốn hỗ trợ họ, cho đến khi không còn cần nữa”.

Trong báo cáo thường niên năm 2025 của Meta, từ “AI” xuất hiện hơn 100 lần, trong khi từ “creator” lọt thỏm với vỏn vẹn 6 lần. Tháng 1 vừa qua, Meta tuyên bố dồn phần lớn doanh thu để đầu tư hạ tầng AI, đồng thời thâu tóm mạng xã hội dành cho AI agent là Moltbook. AI agent là một hệ thống trí tuệ nhân tạo có khả năng tự chủ thực hiện nhiệm vụ, ra quyết định và tương tác với môi trường hoặc người dùng để đạt mục tiêu đã được giao.

Khi sân chơi sáng tạo nội dung ngày càng chật chội với 1,5 triệu nhà sáng tạo nội dung làm toàn thời gian (tăng 750% so với năm 2020 theo Interactive Advertising Bureau) và AI có thể đẻ ra lượng nội dung vô hạn, giá trị của những nhà sáng tạo nội dung tầm trung đang lao dốc không phanh.

Lối thoát tỷ USD: Khi creator tự làm “trùm” agency

Giữa lúc nhiều nhà sáng tạo nội dung vẫn chờ các nền tảng “ban phát” đặc quyền, YouTuber số một thế giới Jimmy Donaldson (MrBeast) lại chọn con đường khác: Tự xây đế chế của mình. Thay vì phụ thuộc vào thuật toán mạng xã hội, anh xây dựng một hệ sinh thái quảng cáo và marketing phục vụ chính cộng đồng sáng tạo.

Theo Business Insider, công ty của MrBeast vừa đăng ký loạt thương hiệu như “MrBeast Social”, “Beast Social” và “Creator Industries”. Tham vọng là phát triển nền tảng kết nối thương hiệu với nhà sáng tạo nội dung cung cấp dịch vụ marketing, công cụ sáng tạo nội dung và hệ thống kiếm tiền riêng cho giới sáng tạo.

Thực tế, hệ sinh thái này đã hình thành từ trước với các mảnh ghép như Vyro (kết nối thương hiệu với creator), Viewstats (phân tích dữ liệu YouTube) hay CreatorGlobal (lồng tiếng và bản địa hóa nội dung). Đầu năm nay, Beast Industries được định giá khoảng 5 tỷ USD sau khi gọi thêm 200 triệu USD vốn mới.

Nhờ thương hiệu cá nhân khổng lồ và khả năng “giải mã thuật toán chú ý”, MrBeast đang biến marketing thành cỗ máy tạo doanh thu. Trong chiến dịch quảng bá AI Slackbot tại Super Bowl 2026, quảng cáo giải đố trị giá 1 triệu USD của anh tạo ra 53 triệu lượt truy cập, với đỉnh điểm 1,32 triệu lượt chỉ trong 15 phút. CEO Salesforce Marc Benioff gọi MrBeast là “thiên tài tuyệt đối” khi chiến dịch “vượt xa mọi kỳ vọng”.

MrBeast cũng đưa quảng cáo ra đời thực để chống “mù quảng cáo” trên internet. Theo Fortune, anh từng hợp tác với OpenFortune phát hành 2,5 triệu chiếc bánh quy may mắn (fortune cookie) để quảng bá show Beast Games. Trong số đó, 24.000 chiếc bánh hiếm chứa lời nhắn viết tay của chính MrBeast đã tạo hiệu ứng lan truyền ngoài đời thực – thứ mà quảng cáo thuật toán khó tái tạo.

Không chỉ MrBeast, nhiều ngôi sao như Ryan Reynolds, podcaster Alex Cooper hay diễn viên Kristen Bell cũng đang xây agency riêng. Podcaster là người sản xuất và dẫn dắt các chương trình podcast – tức các nội dung âm thanh hoặc video phát hành định kỳ trên internet để người nghe theo dõi.

Xu hướng này cho thấy một bài học ngày càng rõ đối với các nhà sáng tạo nội dung: Bán nội dung thôi chưa đủ mà nắm quyền phân phối nội dung mới là mỏ vàng thực sự.

Cú ngược dòng của YouTube và sức sống của “chất người”

Bỏ qua mối đe dọa mang tên AI, kinh tế sáng tạo cũng đang chứng kiến sự dịch chuyển quyền lực giữa các nền tảng. Khi truyền hình truyền thống sa sút, YouTube lại nổi lên như một trung tâm chú ý mới.

Theo ước tính của MoffettNathanson, YouTube thu về 40,4 tỷ USD doanh thu quảng cáo năm 2025, vượt tổng doanh thu quảng cáo của bốn ông lớn Hollywood gồm Disney, NBC, Paramount và Warner Bros. Discovery (khoảng 37,8 tỷ USD). Tổng doanh thu của nền tảng này thậm chí đạt 60 tỷ USD, nhờ cả quảng cáo lẫn các dịch vụ thuê bao như YouTube TV, Premium và Music.

Dù quy mô quảng cáo vẫn còn kém mỏ vàng 196,2 tỷ USD của Meta, sức hút của YouTube là không thể chối cãi khi chỉ riêng quý IV/2025, nền tảng này đã bỏ túi 11,4 tỷ USD.

Điều đáng chú ý là cách YouTube xử lý làn sóng AI. Nền tảng này vừa mở rộng công nghệ nhận diện hình ảnh cá nhân để phát hiện video deepfake, đồng thời mạnh tay dọn dẹp nhiều kênh AI bị coi là “spam”. Động thái này phản ánh một thực tế rằng nếu phá vỡ sinh kế của nhà sáng tạo nội dung, các nền tảng có thể đánh mất thứ tài sản quý giá nhất, đó là niềm tin của khán giả.

Video deepfake là video được tạo hoặc chỉnh sửa bằng trí tuệ nhân tạo để thay đổi khuôn mặt, giọng nói hoặc hành động của một người, khiến họ trông như đang nói hoặc làm điều mà thực tế họ không hề làm.

“Trong môi trường quảng cáo, bạn thực sự cần sự tin cậy. Người tiêu dùng phải cảm thấy nội dung đó là thật”, bà Amber Venz Box, Chủ tịch nền tảng LTK, nhận định. Dù các bảng tin đầy nội dung AI có thể tạo ra nguồn quảng cáo khổng lồ, nhưng với nhiều thương hiệu, những video do máy móc tự dựng vẫn khó thay thế được “chất người”.

Nền kinh tế sáng tạo vì thế không biến mất, nhưng chắc chắn sẽ sàng lọc khắc nghiệt hơn trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ. Những người chỉ đơn thuần sản xuất video có thể dễ bị AI vượt mặt. Nhưng ngược lại, các nhà sáng tạo nội dung nếu biết biến mình thành một thương hiệu, hiểu khán giả và vận hành nội dung như một mô hình kinh doanh, vẫn sẽ giữ được chỗ đứng.

“AI có thể giúp việc tạo nội dung nhanh hơn và hiệu quả hơn. Nhưng giá trị thật sự của nhà sáng tạo nội dung luôn nằm ở mối kết nối chân thật mà họ xây dựng với khán giả”, chuyên gia Hannah Hamn từ Parker Management khẳng định.

Ver2Solution theo Dân Trí