Tại Viện Vật lý Lebedev thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Nga, các nhà khoa học vừa công bố một bước tiến nhảy vọt khi trình diễn thành công máy tính lượng tử 70 qubit dựa trên bẫy ion. Điểm khiến giới chuyên môn quốc tế bất ngờ không chỉ nằm ở số lượng qubit, mà là phương thức mã hóa thông tin đột phá giúp tối ưu hóa sức mạnh phần cứng lên gấp đôi.

Qubit (quantum bit) là đơn vị thông tin cơ bản nhất trong máy tính lượng tử, hoạt động dựa trên cơ học lượng tử.

Theo đó, thay vì chạy theo số lượng ion khổng lồ vốn rất khó kiểm soát, nhóm nghiên cứu Nga chỉ sử dụng một chuỗi gồm 35 ion ytterbium. Bí mật nằm ở chỗ họ đã kiểm soát được tới 4 trạng thái năng lượng trong từng hạt đơn lẻ. Điều này đồng nghĩa với việc mỗi hạt ion giờ đây mang sức mạnh của 2 qubit, giúp cỗ máy đạt hiệu năng 70 qubit nhưng vẫn duy trì được sự ổn định.

Trong cuộc đua lượng tử toàn cầu, việc kiểm soát một chuỗi ion dài là bài toán cực khó vì khi số lượng hạt tăng lên, các dao động sẽ trở nên hỗn loạn và dễ dẫn đến sai số. Đa số các hệ thống hiện nay thường dừng lại ở mức 35 hạt để giữ an toàn. Tuy nhiên, các nhà khoa học Nga đã đi một con đường khác: Thay vì kéo dài chuỗi, họ nén thông tin vào bên trong hạt.

“Chúng tôi sử dụng hệ thống lượng tử 4 tầng, cho phép mỗi hạt ion hoạt động tương đương 2 qubit”, chuyên gia Ilya Zalivako giải thích. Đây là một đòn đáp trả mạnh mẽ đối với các kiến trúc lượng tử hiện nay của phương Tây, chứng minh rằng sự tinh vi trong mã hóa có thể thay thế cho việc mở rộng quy mô vật lý cồng kềnh.

Nguyên lý vận hành của hệ thống này dựa trên sự dao động tập thể. Khi các nhà khoa học dùng xung laser tác động vào một ion, toàn bộ chuỗi sẽ dao động nhịp nhàng. Chính sự liên kết chặt chẽ này giúp hệ thống thực hiện các phép toán song song siêu phức tạp với độ chính xác cực cao.

Để điều khiển từng hạt ion nhỏ bé, hệ thống sử dụng hai tia laser di động có khả năng nhắm mục tiêu với tốc độ cực nhanh. Kết quả đo lường cho thấy độ chính xác của các hoạt động đơn qubit đạt tới 99,92% – một con số cực kỳ ấn tượng ngay cả khi so sánh với các hệ thống của Google hay IBM.

Hiện tại, cỗ máy 70 qubit này không còn nằm trong tủ kính thí nghiệm. Nó đã được kết nối với nền tảng điện toán đám mây để chạy thử nghiệm các thuật toán thực tế. Điều này đồng nghĩa với việc các nhà nghiên cứu đã có thể bắt đầu giải quyết các bài toán về bẻ khóa mật mã, mô phỏng phân tử dược phẩm hay tối ưu hóa mạng lưới hậu cần toàn cầu.

Sự xuất hiện của công nghệ mã hóa từ Nga đã chính thức mở ra một hướng đi mới cho ngành siêu máy tính. Thay vì mở rộng số lượng hạt vật lý, việc khai thác triệt để các trạng thái bên trong nguyên tử sẽ là chìa khóa để giải quyết các bài toán khổng lồ về mật mã, giả lập vật liệu và phát triển dược phẩm thế hệ mới trong tương lai gần.

Ver2Solution theo Lao Động

Trong bản ghi nhớ đăng trên website SpaceX ngày 2.2.2026, Elon Musk – Giám đốc điều hành SpaceX – cho biết, thương vụ sáp nhập chủ yếu phục vụ kế hoạch xây dựng các trung tâm dữ liệu đặt ngoài không gian, một ý tưởng ông theo đuổi mạnh mẽ trong thời gian gần đây.

Theo ông Musk, sự phát triển hiện nay của AI phụ thuộc vào các trung tâm dữ liệu quy mô lớn trên mặt đất, vốn đòi hỏi lượng điện năng và hệ thống làm mát khổng lồ.

Ông cho rằng nhu cầu điện toàn cầu cho AI không thể được đáp ứng bằng các giải pháp trên mặt đất trong ngắn hạn mà không gây áp lực đáng kể lên cộng đồng và môi trường. Trước đó, xAI từng bị chỉ trích vì tác động môi trường và xã hội xung quanh các trung tâm dữ liệu của hãng tại Memphis, bang Tennessee.

Theo Bloomberg News, đơn vị đầu tiên đưa tin thương vụ hoàn tất, công ty hợp nhất sau sáp nhập được định giá khoảng 1.250 tỉ USD. SpaceX được cho là đang chuẩn bị kế hoạch phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) sớm nhất vào tháng 6 năm nay, song hiện chưa rõ thương vụ này có ảnh hưởng đến lộ trình đó hay không. Ông Musk không đề cập đến IPO trong bản ghi nhớ công khai.

Thương vụ sáp nhập đưa hai công ty của ông Musk, mỗi bên đều đang đối mặt với thách thức tài chính riêng, về chung một hệ sinh thái. Bloomberg cho biết xAI hiện đang tiêu tốn khoảng 1 tỉ USD mỗi tháng. Trong khi đó, theo Reuters, SpaceX tạo ra tới 80% doanh thu từ hoạt động phóng các vệ tinh Starlink do chính công ty sở hữu.

Năm ngoái, xAI đã mua lại X, nền tảng mạng xã hội cũng thuộc sở hữu của ông Musk, với mức định giá công ty hợp nhất được công bố là 113 tỉ USD.

Trong bản ghi nhớ, ông Musk cho biết việc xây dựng các trung tâm dữ liệu ngoài không gian sẽ cần đến một dòng vệ tinh được triển khai liên tục, dù không nêu rõ số lượng cụ thể. Điều này đồng nghĩa SpaceX sẽ có thêm một nguồn doanh thu ổn định và dài hạn trong tương lai. Theo quy định của Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC), các vệ tinh phải được đưa ra khỏi quỹ đạo sau tối đa 5 năm hoạt động.

Dù mục tiêu dài hạn là các trung tâm dữ liệu ngoài không gian, SpaceX và xAI hiện theo đuổi những ưu tiên ngắn hạn rất khác nhau. SpaceX đang tập trung chứng minh năng lực của tên lửa Starship trong việc đưa con người lên mặt trăng và sao hỏa. Trong khi đó, xAI phải cạnh tranh trực tiếp với các tập đoàn AI hàng đầu như Google và OpenAI.

Áp lực cạnh tranh đối với xAI được cho là rất lớn. Theo Washington Post, Elon Musk gần đây đã nới lỏng các hạn chế đối với chatbot Grok của công ty, động thái bị cho là góp phần khiến công cụ này bị lợi dụng để tạo ra các nội dung hình ảnh khiêu dâm không có sự đồng thuận.

Ngoài SpaceX và xAI, Elon Musk hiện còn điều hành Tesla, The Boring Company và Neuralink. Trước đó, Tesla và SpaceX mỗi công ty đã đầu tư 2 tỉ USD vào xAI.

Ver2Solution theo Lao Động