Tính hết chi phí bán hàng trên sàn thương mại điện tử hiện nay, doanh nghiệp phải trả từ 40%, cao hơn khoảng 10% so với cửa hàng truyền thống. Càng bán càng lỗ doanh nghiệp cay đắng tính chuyện rời sàn thương mại điện tử.
Các sàn thương mại điện tử (TMĐT) Shopee, TikTok Shop hiện đi đúng mô hình của Grab hơn 10 năm trước, khi dần cắt giảm các chính sách thưởng và khuyến mại. Shopee và TikTok Shop đã thông báo tăng phí sàn từ 1/4. Càng bán càng lỗ doanh nghiệp cay đắng tính chuyện rời sàn thương mại điện tử.
Nhà bán hàng bị xoay như chong chóng
Trả lời phóng viên Báo Điện tử VTC News, bà Nguyễn Ngọc Hương – nhà sáng lập thương hiệu rau má Quảng Thanh, Phó Giám đốc Công ty Thiên Nhiên Việt, cho biết kinh doanh trên sàn TMĐT vài năm trở lại đây bùng nổ mạnh mẽ, nhà bán cùng nhau mang hàng lên sàn không còn lạ. Nhiều người xem sàn TMĐT là kênh chính, khởi nghiệp đi lên từ sàn và Quảng Thanh cũng không nằm ngoài xu thế.
Bán hàng trên sàn TMĐT không còn “màu hồng” khi bị tăng phí, chịu nhiều o ép, nhà bán hàng đang tìm nhiều hướng mới để tiếp cận khách mua. (Ảnh: Hà Linh)
Phải thừa nhận việc bán hàng trên sàn TMĐT không chỉ mang lại doanh thu mà còn giúp thương hiệu tiếp cận được với nhiều người dùng hơn, cũng là cơ sở cho người tiêu dùng đối chứng sản phẩm.
Nhưng hơn một năm trở lại đây, các sàn có rất nhiều thay đổi, buộc nhà bán hàng phải liên tục cập nhật thông tin thay đổi từ sàn. Ví dụ, từ khoảng giữa năm 2024, Shopee mở tính năng bán hàng thông qua Shopee Live, cho phép người mua được đăng tải các video trên sàn. Các thuế phí được cập nhật 3 tháng một lần.
Bà Hương cho biết mới nhất là từ ngày 1/4 này, các sàn TMĐT và nền tảng số có chức năng thanh toán sẽ thực hiện khấu trừ, nộp thuế thay và kê khai số thuế đã khấu trừ cho hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh. Điều này buộc cả nền tảng lẫn nhà bán hàng phải điều chỉnh chiến lược giá, làm tăng phí bán hàng và giá sản phẩm, ảnh hưởng đến sức mua của người tiêu dùng.
Song song đó, cũng từ 1/4, Shopee, TikTok Shop áp dụng tăng phí cố định với các nhà bán hàng từ 1-10% tùy ngành hàng, gian hàng. Shopee còn ngừng cung cấp miễn phí một số gói hỗ trợ nhà bán khác liên quan, thu phí cố định vận chuyển trả hàng.
Đặc biệt, từ cuối năm 2024, các sàn có xu hướng tập trung mạnh mẽ vào việc cải thiện trải nghiệm người mua hàng, nên các quy định thời gian gần đây được cập nhật và thay đổi liên tục, nhất là các vấn đề ảnh hưởng trực tiếp trải nghiệm người dùng, như tỷ lệ phản hồi, đơn hoàn, đơn giao không thành công.
“Sự thay đổi liên tục như vậy khiến nhà bán hàng như chúng tôi không thể lường trước hết các vấn đề xảy ra. Chiến lược và kế hoạch kinh doanh phải cập nhật để linh hoạt theo những thay đổi của sàn. Các chính sách, quy định mới khiến doanh nghiệp càng phải cẩn thận hơn trong từng khâu, phải tìm ra quy trình làm việc tối ưu nhất với tình hình nhân sự, để tránh vi phạm”, chị Ngọc Hương cho biết.
Gần đây, Shopee còn có quy định người bán phải tự chịu phí hoàn hàng (trước đây là sàn chịu) trong tình huống khách đặt hàng nhưng không nhận. Điều này tiềm ẩn rủi ro nhà bán hàng phải chịu thêm những khoản phí phát sinh không lường trước. Và cũng sẽ tạo nên những rủi ro cạnh tranh không lành mạnh, khi đối thủ gây bất lợi cho những nhà bán hàng.
165.000 shop rời bỏ sàn thương mại điện tử trong năm 2024 cho thấy xu hướng nhà bán hàng đang tìm cách rời sàn, xây kênh bán hàng riêng. (Ảnh: Hà Linh)
Một vấn đề nổi cộm nữa là sàn có thể đột ngột xóa sản phẩm đã có lịch sử bán của shop nhiều năm xây dựng, làm shop bị mất lượt bán, lượt đánh giá và làm giảm lợi thế cạnh tranh, giảm doanh thu của shop rất đáng kể.
Nhà sáng lập Thế Giới Giấy Mai Quốc Bình cho rằng bán hàng trên sàn TMĐT là xu hướng không thể đứng ngoài. Cũng vì vậy mà chuyện phí tăng liên tục, đi kèm các chính sách ngày càng siết chặt của sàn với nhà bán hàng là tất yếu, vì Shopee hay Tik Tok đã đông khách, trở thành “chợ” không thể thiếu của nhà bán hàng.
Theo ông Bình, các sàn TMĐT hiện nay đang đi đúng câu chuyện của Grab.
“Đầu tiên họ tạo ra rất nhiều traffic, hàng tỷ lượt traffic mỗi tháng sau đó mời nhà bán đưa hàng lên bán. Họ tạo sẵn sân chơi rồi, mời khách lên bán và người bán chỉ nghĩ đơn giản như mang hàng ra chợ, có sạp hàng thì bày hàng bán thôi, rất đơn giản, tiện dụng.
Nhưng ngày trước một người bán 3 người mua, giờ thì 3 người bán phải cạnh tranh để có được một khách. Hơn nữa, các nền tảng đến lúc đạt được độ lớn rồi thì phải tối ưu hóa để tìm kiếm lợi nhuận, mà tăng phí là cách đầu tiên họ làm”, ông Bình nói.
Cuộc chiến giá và hàng kém chất lượng từ sàn TMĐT
Trao đổi với phóng viên Báo Điện tử VTC News, CEO Nguyễn Ngọc Luận, nhà sáng lập thương hiệu Meet More Coffee, nói rằng các sàn tuyên bố bảo vệ người tiêu dùng nhưng thực tế là bảo vệ sàn, với kiểu kích thích người tiêu dùng mua càng nhiều càng tốt.
Nhưng doanh nghiệp, nhà bán hàng trên sàn thì vướng đủ thứ. Trong đó, sàn cho phép khách hàng mua sản phẩm nhưng không thích thì trả lại, và người bán phải chịu chi phí thu hồi.
“Đó là thiệt thòi lớn dù doanh nghiệp đang phải trả rất nhiều chi phí cho sàn. Nếu tính tổng các chi phí phải trả để bán hàng hiện đã chiếm khoảng 40-50% từ phí sàn, phí vận hành, phí thanh toán, khuyến mãi… Chưa kể người bán phải tự quảng cáo và tham gia các chương trình khuyến mãi của sàn liên tục diễn ra, nhưng hàng hóa không phải dễ bán, mà phải cạnh tranh khắc nghiệt khi hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng giá rẻ tràn lan”, ông Luận tính.
Cuộc chiến giá trên sàn đẩy các nhà sản xuất, nhà bán hàng vào thế khó đối đầu hàng giả, hàng kém chất lượng. (Ảnh minh hoa: P. Minh)
Trong khi với cửa hàng truyền thống, chi phí bán hàng chỉ khoảng 30%, nhưng người bán quản lý được khách hàng của mình.
Đáng chú ý nhất theo ông Luận là cuộc đua giá với liên tục các chương trình giảm giá hàng hóa xuống rất thấp do sàn đưa ra.
“Sàn không mất gì cả, thỉnh thoảng cho vài suất miễn phí ship thôi. Doanh nghiệp nào khuyến mãi cao nhất thì được đẩy lên, hiểu nôm na là ở vị trí mà người mua hàng nhìn thấy đầu tiên.
Ví dụ đợt 8/3, sàn thông báo Meet More sẽ tham gia chương trình megasale và phải giảm giá 30%, nhưng doanh nghiệp chỉ giảm 20%, thì chỉ được ‘nổi’ lên ít thôi… Nhà bán nào chấp nhận giảm sâu hơn thì hiển nhiên được ở vị trí tốt, cứ khuyến mãi nhiều thì được đẩy lên vị trí ưu tiên”, ông Luận nói thêm.
Để bán được hàng, cứ thế các chương trình khuyến mãi diễn ra ồ ạt, cùng nhau kéo giá hàng hóa đi xuống. Nhưng cuộc đua giá không mang lại nhiều lợi ích cho người dùng mà kéo chất lượng hàng hóa đi xuống.
Doanh nhân này cho rằng doanh nghiệp sản xuất bền vững phải đầu tư nguyên liệu, nguyên cứu sản phẩm, đầu tư máy móc, dây chuyền sản xuất và chi phí sản xuất, giá thành sản phẩm ở thời buổi công nghệ hiện nay gần như minh bạch. Nhưng lên sàn, hàng hóa là phải rẻ, phải khuyến mãi, càng rẻ càng tốt.
Sàn TMĐT đã tạo cho người dùng thói quen đòi hỏi giá rẻ, nhưng rẻ quá thì chất lượng không thể tương ứng.
Ông Mai Quốc Bình ví dụ như ngành giấy của ông, một sản phẩm nhìn bên ngoài giống hệt gói giấy của Thế Giới Giấy được quảng cáo trên sàn là hàng xịn với giá 12.000 đồng. Trong khi sản phẩm này giá thành doanh nghiệp sản xuất đã 32.000 đồng. Ông mua về tháo ra mới thấy bên trong ruột giấy rất đen, giấy mềm…
“Tôi khẳng định không thể nào có ngon, rẻ mà xịn được. Văn hóa tiêu dùng phải là tiện ích, tiện lợi và phù hợp. Mình đi mua hàng, cầm sản phẩm lên phải quan tâm đến thành phần, tính năng của sản phẩm có phù hợp với mình không, chứ không phải xem giá có rẻ hơn sản phẩm nào đó không, khuyến mãi có nhiều không rồi quyết định mua và không biết nó có phù hợp với mình không. Tư duy tiêu dùng của mình tạo ra chất lượng sản phẩm của mình”, ông Bình nói.
Bà Ngọc Hương cho rằng các chính sách giá và phí cùng nhiều quy định khác của sàn TMĐT đang chèn ép người bán, làm cho các nhà sản xuất phải cắt lỗ, người tiêu dùng phải chịu chi phí mua hàng cao hơn so với trước đây. Nếu tiếp tục, nhà bán hàng sẽ ngày càng bị kiệt quệ, nhất là các nhà bán hàng nhỏ.
Đây cũng là lý do mà Báo cáo thị trường sàn bán lẻ trực tuyến 2024 của Metric mới công bố, cho thấy số lượng cửa hàng phát sinh đơn hàng trên 5 sàn lớn trong năm qua giảm 20,25% – tương ứng 165.000 shop rời bỏ TMĐT.
Các nhà bán hàng cho rằng chi phí kinh doanh trên sàn ngày càng cao, trong khi cuộc chiến giảm giá khiến lợi nhuận sụt giảm. Việc rời bỏ sàn là điều khó tránh khỏi khi càng bán càng lỗ.
Có thu nhập hơn 100 triệu đồng mỗi tháng, vợ chồng anh Phùng Văn Linh, 29 tuổi và Thúy Vân, 28 tuổi, ở phường Từ Liêm, quyết định dừng kế hoạch mua nhà để đi thuê.
“Nghĩ đến cảnh mở mắt ra đã phải lo trả lãi ngân hàng, muốn thay đổi công việc cũng không dám vì sợ thu nhập không đủ trả nợ, vợ chồng tôi quyết định dừng kế hoạch mua nhà”, Thúy Vân nói.
Khi mới kết hôn ba năm trước, cặp vợ chồng trẻ cũng có kế hoạch mua nhà để “an cư lạc nghiệp” như nhiều gia đình khác. Nhưng giai đoạn 2023-2024, giá căn hộ tại Hà Nội tăng quá nhanh khiến kế hoạch liên tục bị đổ bể. “Có căn chỉ trong vài tháng đã tăng thêm vài trăm triệu đồng. Tiền tích lũy của vợ chồng tôi không thấm vào đâu”, Vân kể.
Hiện tại, thu nhập của gia đình vượt 100 triệu đồng mỗi tháng, gấp gần 5 lần mức trung bình (21,5 triệu đồng) của một hộ ở Hà Nội, vợ chồng cô vẫn không dám tái khởi động kế hoạch mua nhà.
Theo tính toán của Vân, nếu mua một căn hộ 64 m2 giá khoảng 5 tỷ đồng, vợ chồng cô sẽ phải vay ngân hàng 3 tỷ đồng, thời hạn 20 năm. Trong thời gian hưởng ưu đãi lãi suất, mỗi tháng gia đình phải trả khoảng 30 triệu đồng. Vào giai đoạn lãi suất thả nổi, số nợ phải trả có thể tăng lên 35 triệu đồng mỗi tháng.
Năm ngoái, vợ chồng cô mua ôtô phục vụ đi lại. Họ thuê một căn hộ một phòng ngủ rộng 43 m2 với giá hơn 10 triệu đồng mỗi tháng, gồm cả điện, nước và phí dịch vụ. Con gái ba tuổi học trường tư tốn hơn 7 triệu đồng mỗi tháng. Tổng chi phí nuôi con hơn 20 triệu đồng. “Rõ ràng là phương án đi thuê nhà dễ thở hơn nhiều”, Vân nói. “Tôi có thể mua sắm theo sở thích, ăn uống theo nhu cầu và đi du lịch vài lần mỗi năm nhờ không gánh nợ”.
Với cách tính tương tự, vợ chồng Thu Hương, 32 tuổi, ở phường An Khánh, TP HCM cũng chọn thuê căn hộ 56 m2 trong khu chung cư có hồ bơi, phòng gym và khu thể thao, giá 20 triệu đồng mỗi tháng.
Bạn bè khuyên họ vay mua nhà vì số tiền thuê không ít. Tuy nhiên, căn hộ hai phòng ngủ tương đương căn đang thuê có giá bán khoảng 4,5 tỷ đồng. Nếu vay 3,5 tỷ đồng mua nhà, trong 20 năm, mỗi tháng, họ phải trả nợ hơn 40 triệu đồng. “Tôi sẽ phải gánh khoản nợ này suốt 1/3 cuộc đời”, cô nói.
Nếu dồn tiền trả nợ sớm, hai vợ chồng buộc phải hy sinh nhiều nhu cầu hiện tại, chưa kể, một đứa trẻ chào đời, gánh nặng sẽ tăng thêm. “Nghĩ đến nợ, chúng tôi tạm thời ở thuê cho nhẹ đầu”, cô nói.
Hiện tại, căn hộ ở thuê cách công ty chồng Hương khoảng một km, cách nơi làm việc của vợ 4 km. Nếu thay đổi công việc, cô có thể thoải mái chọn thuê căn hộ khác cạnh chỗ làm mới. “Ở thuê giúp không gian sống luôn bám sát nhu cầu thực tế thay vì cố định vào một nơi lâu dài rồi dần không còn phù hợp”, Hương nói.
Sau giờ làm, hai vợ chồng đi tập gym, chơi pickleball hoặc đưa thú cưng đi dạo. Điều Hương thích nhất khi ở nhà thuê là không phải lo sửa chữa hay bảo trì. Thiết bị nào trong nhà hỏng, cô chỉ cần nhấc máy gọi công ty phụ trách cho thuê, sẽ được xử lý ngay.
Hai vợ chồng dành ngân sách cho du lịch nước ngoài vài chuyến mỗi năm, đầu tư cho sở thích cá nhân và trải nghiệm sống. Sắp tới họ sẽ chuyển sang căn rộng hơn để có thêm phòng xông hơi và không gian cho hai con mèo chạy nhảy.
Thu Hương trong ngôi nhà hai phòng ngủ ở Thảo Điền, TP HCM. Ảnh nhân vật cung cấp
Ngày càng nhiều gia đình trẻ từ bỏ kế hoạch mua nhà để chọn thuê như vợ chồng Thúy Vân, Thu Hương. Nghiên cứu của Hội Môi giới bất động sản Việt Nam (Vars) cho thấy, hơn 60% người trẻ dưới 35 tuổi tại các đô thị lớn (Hà Nội, TP HCM, Đà Nẵng) ưu tiên thuê nhà, coi đây là giải pháp tối ưu để giảm gánh nặng tài chính và tận hưởng sự tự do trong bối cảnh giá bất động sản leo thang.
Theo dữ liệu từ Numbeo – nền tảng thống kê chi phí sinh hoạt lớn trên thế giới, Việt Nam nằm trong top 10 thế giới về mức độ khó tiếp cận nhà ở. Các chuyên gia cho biết giai đoạn 2023-2024 người dân cần khoảng 23 năm thu nhập để mua nhà, con số này tăng lên 26 năm vào 2025 và hiện đã vượt 30 năm do giá bất động sản tăng nhanh hơn tốc độ tăng thu nhập. Mức này cao gấp đôi mặt bằng bình quân toàn cầu.
Doanh nhân Lê Quốc Kiên, người có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực bất động sản ở TP HCM, cho rằng phần lớn người trẻ hiện làm việc trong khu vực trung tâm đô thị. Với 10-15 triệu đồng tiền thuê mỗi tháng, họ có thể sống trong căn hộ đầy đủ tiện ích và di chuyển thuận tiện đến nơi làm việc. “Nhiều người chấp nhận ở thuê tiện nghi còn hơn sở hữu một căn nhà quá xa nơi làm việc”, ông nói.
Lối sống độc lập, kết hôn muộn cũng là nguyên nhân khiến người trẻ chọn ở thuê, khi giá nhà đắt đỏ, không có trợ giúp từ người thân, mua nhà thành bất khả thi.
Chuyên gia Phan Dũng Khánh, người có hơn 20 kinh nghiệm trong lĩnh vực tư vấn đầu tư, cho rằng tư duy “an cư lạc nghiệp” của người Việt khiến nhiều gia đình vô thức gắn toàn bộ kế hoạch tài chính và cuộc sống vào một tài sản cố định.
Ngoài ra, khi mang áp lực vay mua nhà, họ thường phải chọn công việc an toàn để duy trì dòng tiền trả nợ, từ đó hạn chế cơ hội thử sức với các hướng đi mới hoặc đầu tư mạo hiểm để làm giàu. Ngược lại, những người ít áp lực nợ vay có xu hướng dành tiền cho trải nghiệm, học tập và đa dạng kênh đầu tư nhằm mở rộng cơ hội thu nhập dài hạn.
“Không có kết luận đúng hay sai khi đi thuê nhà. Mục tiêu cuối cùng vẫn là sống hạnh phúc, chứ không phải gồng gánh một tài sản”, ông Khánh nói.
Ở chiều ngược lại, PGS Nguyễn Đức Lộc, Viện Nghiên cứu Đời sống xã hội (Social Life) lo ngại cảm giác ở tạm có thể làm suy giảm tính gắn kết cộng đồng. Nếu xu hướng đi thuê nhà kéo dài, các đô thị lớn có nguy cơ trở thành “thành phố của những người tạm trú”, nơi các mối quan hệ láng giềng và kết nối xã hội ngày càng lỏng lẻo.
Ông cũng cho rằng không “an cư” góp phần khiến nhiều người trẻ trì hoãn kết hôn, ngại sinh con hoặc lựa chọn sinh ít con hơn.
Theo chuyên gia, các chính sách nhà ở hiện nay chưa chú ý đủ đến nhu cầu sống lâu dài của các hộ gia đình trẻ. Nhiều căn hộ cho thuê hoặc nhà ở xã hội có diện tích nhỏ, thiếu không gian sinh hoạt cộng đồng, trường học, khu vui chơi hay tiện ích phục vụ trẻ em.
Mỗi tháng, vợ chồng Thúy Vân mua hai chỉ vàng để dành và một khoản tiền gửi ngân hàng. “Khi nào tích lũy được khoảng 70% giá trị căn hộ tôi mới mua. Nếu vẫn không đủ, tôi dành tiền mua đất ở quê dưỡng già”, Vân nói.
Lập trình viên mới vào nghề gặp khó khăn hơn khi xin việc do AI khiến các doanh nghiệp chuyển sang săn tìm nhân sự có tư duy, năng lực giải bài toán thực. Thị trường IT Việt Nam rất lớn và phát triển nhanh nhưng thiếu tay nghề.
Trong báo cáo xu hướng 2025-2026 của nền tảng tuyển dụng TopCV công bố cuối năm ngoái, thị trường IT Việt Nam và phần mềm đứng thứ hai trong nhóm ngành ưu tiên tuyển của doanh nghiệp với 8,64%. Báo cáo cũng chỉ ra, kỹ sư AI (12,2%), kỹ sư cầu nối (9,92%), kiến trúc sư giải pháp (9,16%), lập trình viên di động (7,63%) và kiến trúc sư phần mềm (6,87%) là 5 vị trí khó tuyển nhất trong ngành.
Chỉ số trên cho thấy lĩnh vực IT và phần mềm, trong đó có lập trình viên, vẫn có nhu cầu rất lớn. Tuy nhiên, doanh nghiệp khó tìm được ứng viên phù hợp, với 53% thiếu hụt kỹ năng cao và 34,3% nguồn cung ứng viên chất lượng cao còn hạn chế. Bên cạnh đó, ứng viên IT thiếu các kỹ năng quan trọng như giao tiếp và truyền đạt (57,3%), tư duy phản biện (39,7%) hay tư duy sản phẩm (33,6%).
Trong khi đó, Báo cáo xu hướng tuyển dụng 2025-2026 của ITViec đầu năm nay chỉ ra, thị trường có dấu hiệu phục hồi nhưng trở nên “kén chọn” hơn. Có 66,1% doanh nghiệp tăng nhân sự IT năm 2025 và 69,6% dự kiến tiếp tục tăng trong 2026, còn 34,3% nói AI giúp cải thiện năng suất nên không cần tuyển thêm.
Còn theo Báo cáo thị trường lao động 2026 của Navigos Group, khả năng hiểu và ứng dụng công nghệ trong công việc, gồm AI, là yêu cầu hàng đầu (76,8%), nhưng sự gia tăng của các ngành công nghệ cao như AI, Fintech, và Big Data đang đẩy mạnh việc tìm kiếm nhân lực có kỹ năng chuyên sâu hơn thay vì sinh viên mới ra trường.
Yêu cầu từ doanh nghiệp ngày một cao, nhất là kỹ năng AI, là trải nghiệm “khắc nghiệt” mà những lập trình viên như Lê Nam, 23 tuổi ở TP HCM, trải qua trong gần 10 lần phỏng vấn. Tháng 8/2025, sau khi nhận tấm bằng kỹ sư công nghệ thông tin loại khá cùng kinh nghiệm thực chiến khi đi làm thêm, anh tin mình đang tham gia một ngành nghề “khát nhân lực”. Nhưng sau nửa năm gửi CV và phỏng vấn, anh liên tục bị từ chối, hoặc mức lương không đạt kỳ vọng.
“Có công ty nói đang giảm tuyển junior vì AI đang hỗ trợ lập trình viên senior làm nhanh hơn”, Nam kể.
Trong lĩnh vực lập trình, junior chỉ người có kinh nghiệm 1-2 năm, hoặc mới gia nhập thị trường lao động sau thực tập. Trong khi đó, senior chỉ các nhân viên có trình độ chuyên môn cao, kinh nghiệm vững (thường từ 4-5 năm trở lên) và khả năng làm việc, giải quyết công việc phức tạp.
Nam cho biết từng kiếm 10-15 triệu mỗi tháng khi “code dạo” thời sinh viên, cũng như thường xuyên sử dụng AI “ở mức trên cơ bản”. Tuy nhiên, yếu tố này chưa đủ thuyết phục nhà tuyển dụng.
Khánh Linh, tốt nghiệp ngành khoa học máy tính năm 2025, lại có trải nghiệm khác. Từ năm thứ ba đại học, cô đã bắt đầu tìm hiểu và sử dụng một số công cụ AI lập trình. “Khi thực tập, mình không viết hết code nữa mà chủ yếu hướng dẫn AI viết rồi chỉnh sửa lại”, Linh nói. “Khi đó, công cụ chưa thông minh như bây giờ, nhưng giúp tôi nhận ra vai trò của mình trong thời đại AI, từ đó thay đổi để thích nghi”.
Dù sớm nhận thấy xu hướng, mọi thứ khó khăn hơn Linh nghĩ. “Khi mới vào làm, tôi chủ yếu được giao viết prompt và kiểm tra đầu ra”, Linh kể. “Sau hai tháng, tôi thấy mình không thực sự hiểu hệ thống chạy thế nào, sửa sai ở đâu. Giống như ‘dùng hộp đen’ vậy. Áp lực lớn nhất không phải khối lượng công việc, mà là cảm giác kiến thức bốn năm đại học không đủ dùng”.
Thực tế, nhiều số liệu thống kê cho thấy việc làm dành cho lập trình viên mới ra trường có xu hướng giảm. Nghiên cứu của Stanford Digital Economy Lab công bố cuối năm ngoái chỉ ra, việc làm cho nhóm lập trình viên 22-25 tuổi giảm gần 20% so với đỉnh 2022, thể hiện tác động rõ rệt của tự động hóa và AI trong công việc cấp thấp. Báo cáo về thị trường việc làm và mức lương trong lĩnh vực công nghệ năm 2025 của Ravio công bố tháng 2 cũng chỉ ra, việc tuyển dụng nhân sự công nghệ cấp độ đầu vào đã giảm mạnh 73,4% so với 2024.
Giữa 2025, báo cáo Tương lai Việc làm của Diễn đàn Kinh tế Thế giới WEF cho thấy 41% nhà tuyển dụng toàn cầu dự kiến cắt giảm vị trí AI có thể tự động hóa. Dữ liệu từ công ty đầu tư SignalFire chỉ ra mức tuyển dụng sinh viên mới ra trường tại 15 công ty công nghệ lớn nhất thế giới giảm hơn 50% kể từ năm 2019.
Những con số kể trên phản ánh thực tế: AI không làm biến mất ngành lập trình, nhưng đang thay đổi mạnh cách tuyển dụng. Ông Phan Đức Thắng, CEO một công ty phần mềm di động tại Đà Nẵng, cho biết trước 2020, ông ưu tiên nhân sự sắp hoặc mới ra trường. “Chúng tôi từng săn lập trình viên giỏi khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Nhưng từ giữa năm ngoái, chúng tôi ưu tiên đào tạo kỹ năng AI cho đội ngũ hiện có nhiều hơn”, ông nói.
Ông Nguyễn Đức Hoài, nhà đồng sáng lập kiêm CEO Bizino – công ty đứng sau phần mềm hỗ trợ lập trình Bizino AI, đánh giá thị trường việc làm đang thay đổi rất lớn. Những việc trước đây junior mất hàng giờ như viết code mẫu, sửa lỗi, viết tài liệu, tạo bài kiểm thử… thì hiện AI làm trong vài phút. Quan trọng hơn, AI đã tiến từ “gợi ý code” sang tự chủ hành động nhận yêu cầu, phân tích, viết code, chạy kiểm thử, gần như không cần người can thiệp.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông cho rằng đây là kỹ năng mỗi lập trình viên “buộc phải có”, thay vì chỉ “giá trị tăng thêm” như trước. “Ngay tại Bizino, những workflow trước đây cần 3-4 junior duy trì, giờ một senior cùng AI hoàn thành nhanh hơn 55%”, ông Hoài lấy ví dụ.
Ông cũng nêu một nghịch lý tại thị trường Việt Nam. Trong khi ngày càng nhiều doanh nghiệp tích hợp AI, nhân sự có chất lượng ở lĩnh vực này vẫn thiếu. “Thị trường thiếu người giỏi AI nhưng thừa người biết code cơ bản”, ông đánh giá. “AI không ‘cướp việc’ nhưng đang đẩy thanh tiêu chuẩn tuyển dụng lên cao hơn”.
Theo ông, có ba rào cản khi lập trình viên “newbie” tiếp cận thị trường lao động. Thứ nhất, nhiều vị trí gán nhãn “entry-level” (cơ bản) nhưng đòi hỏi 2-5 năm kinh nghiệm; thứ hai là sinh viên vừa phải cạnh tranh nhau vừa cần chứng minh giá trị vượt lên cả AI miễn phí; và doanh nghiệp kiểm tra khả năng “phối hợp với AI”, không chỉ kiểm tra thuật toán như trước.
“AI đang ‘nén’ bậc thang nghề nghiệp của lập trình viên, buộc họ thay đổi kỹ năng cần thiết”, ông Hoài giải thích. “Vai trò cũng thay đổi. Junior không còn là ‘lập trình viên cấp thấp’ mà phải là ‘người điều phối AI với tư duy sản phẩm'”.
Ông Hoàng Minh Báu, Giám đốc sản xuất của công ty RikkeiSoft, cho biết trong 1-2 năm qua, công ty áp dụng nhiều tác nhân AI vào toàn bộ vòng đời phát triển phần mềm. “Sự chuyển đổi kéo theo thay đổi đáng kể trong chiến lược nhân sự”, ông nói. “Nhu cầu đối với vị trí ở mức độ cơ bản giảm dần, trong khi nhu cầu về nhân sự có kinh nghiệm, có khả năng kiểm soát chất lượng đầu ra của AI và thiết kế quy trình làm việc hiệu quả với AI ngày càng gia tăng. Trọng tâm tuyển dụng đang dịch chuyển từ ‘làm’ sang ‘kiểm soát và tối ưu'”.
Bên cạnh nền tảng kỹ thuật, người mới tốt nghiệp còn cần chú trọng trí tuệ cảm xúc (EQ), tức kỹ năng thấu cảm và quản trị cảm xúc – điều AI chưa thể thay thế trong việc phối hợp nhóm và hiểu khách hàng, theo đại diện RikkeiSoft.
Lê Nam cho biết đã đăng ký học văn bằng hai chuyên ngành xử lý dữ liệu và hệ thống AI, đồng thời cố gắng dự các workshop về trí tuệ nhân tạo khi có thể. Anh cảm thấy mọi thứ “vẫn ổn” nếu so với một số người bạn cùng lớp đang “gác bằng” để làm trái nghề hoặc chấp nhận học việc ở các doanh nghiệp để lấy kinh nghiệm.
Trong khi đó, Linh vẫn làm tại doanh nghiệp với vai trò thử việc, chưa được nhận chính thức. Tuy nhiên, cô cảm nhận bản thân đã học hỏi được rất nhiều so với kiến thức đã được đào tạo và nhanh chóng thích nghi với môi trường mới. Mỗi tối, cô tranh thủ học thêm kỹ năng mới để tăng hiệu quả công việc cũng như chia sẻ kinh nghiệm lên các mạng xã hội như cách để “dẫn đường” cho những người mới khác.
Trong kỳ nghỉ lễ 30/4-1/5, nhiều hàng quán, cơ sở dịch vụ tại Vũng Tàu ghi nhận lượng khách đông đúc gấp nhiều lần ngày thường, ghi nhận nhiều quán cafe đông nghẹt từ sáng sớm.
Ngay từ khi mở cửa vào khoảng 7-8h sáng 2/5, tiệm Cafe Suối Bên Biển trên đường Trần Phú (phường Vũng Tàu) đã có nhiều khách ghé thăm. Theo ghi nhận của Tri Thức – Znews, cơ sở này nhanh chóng lấp đầy bàn bởi khách du lịch, đặc biệt là các bàn có view ngắm biển. Lối vào quán cũng chật kín xe cộ.
Quán trang bị nhiều ô lớn để che chắn cho các bàn khách ngoài trời. Ngay từ sớm, nhiều khu vực cũng đã có nắng và nhiệt độ càng về trưa càng tăng. Vì vậy, nhiều người có nhu cầu tìm nơi giải khát, ngắm cảnh sau khi đi thăm thú, tắm biển.
Khu vực gọi nước của quán luôn có người đứng đợi tới lượt. Trước kỳ nghỉ lễ, quán cà phê này cũng vốn được nhiều khách du lịch biết đến là một trong những địa điểm đẹp để chụp hình check-in bởi không gian rộng, có view nhìn ra biển.
Cách trung tâm TP.HCM chỉ hơn 100 km, phường Vũng Tàu là điểm đến yêu thích của người dân nhiều tỉnh thành lân cận trong các dịp nghỉ lễ. Theo Trung tâm Cung ứng Dịch vụ Công phường Vũng Tàu, ngày 30/4, địa phương đã đón khoảng 70.000 lượt khách.
Lượng người đổ về cao cũng kéo theo nhu cầu về các dịch vụ ăn uống, vui chơi. Tại tiệm bánh Golden Bakery trên đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa, khách xếp hàng đông đúc từ lúc 9h.
Trung bình thực khách phải chờ từ 15-20 phút mới tới lượt mua. Cơ sở này chủ yếu bán các loại bánh ngọt như bông lan, flan và đồ ăn vặt.
Tương tự tại tiệm Donut Nga nằm trên đường Phan Chu Trinh, khách hàng cũng đứng xếp hàng từ sớm, chờ khoảng 5-10 phút để tới lượt mua. Đây là hai trong số nhiều tiệm bánh được người trẻ địa phương và du khách biết đến, tìm mua thưởng thức.
Dù thời tiết nắng nóng, nhiều người không ngại đứng chờ để có thể mua đem về. Khách hàng mặc áo dày, đeo khẩu trang kín mặt để tránh nắng.
Kỳ nghỉ lễ 30/4-1/5 năm nay, người dân được nghỉ 4 ngày liên tục nên có thể sắp xếp thời gian nghỉ ngơi, du lịch. Nếu tính cả đợt nghỉ lễ Giỗ Tổ Hùng Vương, dự kiến trong cả đợt nghỉ lễ, Vũng Tàu đón khoảng 200.000 lượt khách.
