Xu hướng người trẻ “chốt đơn” một cách bốc đồng, lý do người trẻ mua không cần suy nghĩ. Bài viết thu thập đánh và và tổng hợp dữ liệu về thói quen mua sắm từ những thương hiệu thành công nhất, cho người đọc hiểu và tìm cách cải thiện kinh doanh.
Gợi ý cá nhân hoá đang biến việc mua sắm online trở nên tiện lợi và thú vị hơn bao giờ hết, nhưng đồng thời cũng gieo vào lòng người tiêu dùng, đặc biệt là người trẻ với nỗi lo bị “theo dõi”. Thực tế này là thách thức không nhỏ cho doanh nghiệp trong kỷ nguyên số.
Thời trang nhanh (fast fashion), mua sắm nhanh đang len lỏi vào từng cú chạm màn hình của người tiêu dùng Việt. Từ TikTok Shop, Shopee đến Tiki, chỉ cần một vài lượt tìm kiếm, các sản phẩm “đúng gu” lập tức xuất hiện, như thể được thiết kế riêng cho từng người.
Kết quả nhóm nghiên cứu từ Trường Đại học FPT công bố tại Hội thảo Quốc tế lần thứ 25 về kinh doanh điện tử (ICEB 2025) mới diễn ra tại Hà Nội. Kết quả chỉ ra đằng sau sự tiện lợi ấy là một nghịch lý: Gợi ý cá nhân hoá vừa kích thích hứng thú mua sắm, vừa gieo vào lòng người tiêu dùng nỗi bất an về quyền riêng tư.
Gợi ý cá nhân hoá khiến người trẻ dễ chốt đơn mua hàng một cách bốc đồng. Ảnh: Oaekpost.
Khảo sát 301 người tiêu dùng trẻ (tuổi trung bình 23) cho thấy hơn một nửa thừa nhận họ từng “chốt đơn” một cách bốc đồng sau khi nhìn thấy các gợi ý cá nhân hoá trên sàn thương mại điện tử. Lý do đơn giản là việc mua sắm trở nên nhanh, tiện, không mất công so sánh và thậm chí còn mang lại cảm giác thích thú.
Minh Anh (22 tuổi, Hà Nội) – một tín đồ thời trang online – chia sẻ: “Nhiều lúc mở app chỉ để xem thử, nhưng thấy gợi ý trúng ý quá nên mua ngay, không kịp suy nghĩ”.
Nghiên cứu cho thấy, 57,7% quyết định mua sắm bốc đồng của người trẻ được lý giải bởi tác động của gợi ý cá nhân hoá, bao gồm cả mặt tích cực (tiện ích, cảm xúc) lẫn tiêu cực (lo ngại quyền riêng tư). Con số này chứng minh cá nhân hóa chính là nguyên nhân cốt lõi dẫn đến hành vi chi tiêu bộc phát. “Gợi ý cá nhân hoá là xu hướng không thể đảo ngược. Thế nhưng, nếu doanh nghiệp chỉ tập trung vào việc bán hàng mà bỏ qua minh bạch dữ liệu, họ có thể đánh mất niềm tin của nhóm khách hàng trẻ am hiểu công nghệ”, anh Nguyễn Quyết Tiến, đại diện nhóm nghiên cứu Trường Đại học FPT, nhận định.
Theo chuyên gia, muốn tạo dựng niềm tin, doanh nghiệp cần công khai rõ ràng về thu thập và sử dụng dữ liệu, đồng thời cho phép người dùng kiểm soát thông tin của mình. Với nhóm khách hàng ít am hiểu công nghệ, hãy nhấn mạnh vào giá trị tiện ích, sự tiết kiệm thời gian và trải nghiệm “được phục vụ riêng”. Với nhóm khách hàng “tinh tường số”, sự minh bạch lại là yếu tố sống còn.
Trong bối cảnh các doanh nghiệp ngày càng tinh vi hơn trong việc khai thác hành vi mua sắm nhờ sự hỗ trợ của công nghệ, thách thức lớn nhất đặt ra cho người tiêu dùng không phải là cám dỗ đến từ một sản phẩm cụ thể, mà là khả năng giữ tỉnh táo trước “ma trận” tiếp thị. Và muốn làm được điều đó, không gì khác hơn ngoài việc trang bị cho mình sự hiểu biết, kỹ năng quản lý tài chính cá nhân, để mỗi cú “click mua hàng” thực sự là một quyết định có ý thức và hợp lý.
Mua sắm tại Việt Nam đang tăng tốc mạnh mẽ trên không gian số, nhưng kết quả nghiên cứu cho thấy “gợi ý cá nhân hoá” không đơn thuần là chiếc chìa khoá vàng để bán hàng. Nó là con dao hai lưỡi, một bên là lợi nhuận từ những cú click bốc đồng, bên kia là nguy cơ mất niềm tin khách hàng.
Smartwatch đã trở thành một công cụ hữu ích cho những ai muốn nhanh chóng kiểm tra thông báo, theo dõi sức khỏe và thời gian. Với khả năng truy cập ứng dụng chỉ bằng cách liếc nhìn cổ tay, người dùng không cần phải lấy điện thoại ra để xem thông báo hay giờ giấc.Khi smartwatch gây phiền nhiễu, cồng kềnh.
Theo BGR, nhiều người dùng cảm thấy smartwatch trông rườm rà, không thẩm mỹ và cồng kềnh. Nếu chỉ cần xem giờ, đồng hồ kim là lựa chọn tối ưu để tránh bị phiền nhiễu bởi thông báo. Đối với những ai không quan tâm đến việc theo dõi quá trình tập luyện hay nhận thông báo, đồng hồ kim mang lại sự đơn giản và phong cách cổ điển.
Hơn nữa, trên thị trường vẫn còn tồn tại một số lựa chọn khác để theo dõi dữ liệu thể dục mà không cồng kềnh. Ví dụ nhẫn thông minh như Oura Ring có thể theo dõi chất lượng giấc ngủ và kín đáo, phù hợp với mọi trang phục. Các thiết bị như vòng đeo tay Whoop, Fitbit hay tai nghe cũng có thể theo dõi sức khỏe mà không gây cảm giác nặng nề hay dễ nhận thấy như đồng hồ thông minh.
Đâu là lý do để mua smartwatch?
Mặc dù có nhiều vấn đề, smartwatch vẫn là một lựa chọn đáng để đầu tư. Chúng cho phép theo dõi giấc ngủ, số bước đi và quá trình tập luyện, đồng thời có thể thay thế điện thoại trong việc nhận cuộc gọi, tin nhắn và nghe nhạc. Đối với những người yêu thích lối sống năng động, smartwatch giúp theo dõi nhịp tim, quãng đường và mức giảm cân, từ đó cải thiện sức khỏe tổng thể.
Cuối cùng, việc có cần một chiếc smartwatch hay không phụ thuộc vào nhu cầu cá nhân của mỗi người. Nếu quan tâm đến việc theo dõi sức khỏe và dễ dàng phản hồi thông báo, smartwatch có thể là lựa chọn phù hợp. Tuy nhiên, các thiết bị khác như nhẫn thông minh cũng có thể đáp ứng nhu cầu tương tự mà không gây xao nhãng trong quá trình sử dụng.
Có thu nhập hơn 100 triệu đồng mỗi tháng, vợ chồng anh Phùng Văn Linh, 29 tuổi và Thúy Vân, 28 tuổi, ở phường Từ Liêm, quyết định dừng kế hoạch mua nhà để đi thuê.
“Nghĩ đến cảnh mở mắt ra đã phải lo trả lãi ngân hàng, muốn thay đổi công việc cũng không dám vì sợ thu nhập không đủ trả nợ, vợ chồng tôi quyết định dừng kế hoạch mua nhà”, Thúy Vân nói.
Khi mới kết hôn ba năm trước, cặp vợ chồng trẻ cũng có kế hoạch mua nhà để “an cư lạc nghiệp” như nhiều gia đình khác. Nhưng giai đoạn 2023-2024, giá căn hộ tại Hà Nội tăng quá nhanh khiến kế hoạch liên tục bị đổ bể. “Có căn chỉ trong vài tháng đã tăng thêm vài trăm triệu đồng. Tiền tích lũy của vợ chồng tôi không thấm vào đâu”, Vân kể.
Hiện tại, thu nhập của gia đình vượt 100 triệu đồng mỗi tháng, gấp gần 5 lần mức trung bình (21,5 triệu đồng) của một hộ ở Hà Nội, vợ chồng cô vẫn không dám tái khởi động kế hoạch mua nhà.
Theo tính toán của Vân, nếu mua một căn hộ 64 m2 giá khoảng 5 tỷ đồng, vợ chồng cô sẽ phải vay ngân hàng 3 tỷ đồng, thời hạn 20 năm. Trong thời gian hưởng ưu đãi lãi suất, mỗi tháng gia đình phải trả khoảng 30 triệu đồng. Vào giai đoạn lãi suất thả nổi, số nợ phải trả có thể tăng lên 35 triệu đồng mỗi tháng.
Năm ngoái, vợ chồng cô mua ôtô phục vụ đi lại. Họ thuê một căn hộ một phòng ngủ rộng 43 m2 với giá hơn 10 triệu đồng mỗi tháng, gồm cả điện, nước và phí dịch vụ. Con gái ba tuổi học trường tư tốn hơn 7 triệu đồng mỗi tháng. Tổng chi phí nuôi con hơn 20 triệu đồng. “Rõ ràng là phương án đi thuê nhà dễ thở hơn nhiều”, Vân nói. “Tôi có thể mua sắm theo sở thích, ăn uống theo nhu cầu và đi du lịch vài lần mỗi năm nhờ không gánh nợ”.
Với cách tính tương tự, vợ chồng Thu Hương, 32 tuổi, ở phường An Khánh, TP HCM cũng chọn thuê căn hộ 56 m2 trong khu chung cư có hồ bơi, phòng gym và khu thể thao, giá 20 triệu đồng mỗi tháng.
Bạn bè khuyên họ vay mua nhà vì số tiền thuê không ít. Tuy nhiên, căn hộ hai phòng ngủ tương đương căn đang thuê có giá bán khoảng 4,5 tỷ đồng. Nếu vay 3,5 tỷ đồng mua nhà, trong 20 năm, mỗi tháng, họ phải trả nợ hơn 40 triệu đồng. “Tôi sẽ phải gánh khoản nợ này suốt 1/3 cuộc đời”, cô nói.
Nếu dồn tiền trả nợ sớm, hai vợ chồng buộc phải hy sinh nhiều nhu cầu hiện tại, chưa kể, một đứa trẻ chào đời, gánh nặng sẽ tăng thêm. “Nghĩ đến nợ, chúng tôi tạm thời ở thuê cho nhẹ đầu”, cô nói.
Hiện tại, căn hộ ở thuê cách công ty chồng Hương khoảng một km, cách nơi làm việc của vợ 4 km. Nếu thay đổi công việc, cô có thể thoải mái chọn thuê căn hộ khác cạnh chỗ làm mới. “Ở thuê giúp không gian sống luôn bám sát nhu cầu thực tế thay vì cố định vào một nơi lâu dài rồi dần không còn phù hợp”, Hương nói.
Sau giờ làm, hai vợ chồng đi tập gym, chơi pickleball hoặc đưa thú cưng đi dạo. Điều Hương thích nhất khi ở nhà thuê là không phải lo sửa chữa hay bảo trì. Thiết bị nào trong nhà hỏng, cô chỉ cần nhấc máy gọi công ty phụ trách cho thuê, sẽ được xử lý ngay.
Hai vợ chồng dành ngân sách cho du lịch nước ngoài vài chuyến mỗi năm, đầu tư cho sở thích cá nhân và trải nghiệm sống. Sắp tới họ sẽ chuyển sang căn rộng hơn để có thêm phòng xông hơi và không gian cho hai con mèo chạy nhảy.
Thu Hương trong ngôi nhà hai phòng ngủ ở Thảo Điền, TP HCM. Ảnh nhân vật cung cấp
Ngày càng nhiều gia đình trẻ từ bỏ kế hoạch mua nhà để chọn thuê như vợ chồng Thúy Vân, Thu Hương. Nghiên cứu của Hội Môi giới bất động sản Việt Nam (Vars) cho thấy, hơn 60% người trẻ dưới 35 tuổi tại các đô thị lớn (Hà Nội, TP HCM, Đà Nẵng) ưu tiên thuê nhà, coi đây là giải pháp tối ưu để giảm gánh nặng tài chính và tận hưởng sự tự do trong bối cảnh giá bất động sản leo thang.
Theo dữ liệu từ Numbeo – nền tảng thống kê chi phí sinh hoạt lớn trên thế giới, Việt Nam nằm trong top 10 thế giới về mức độ khó tiếp cận nhà ở. Các chuyên gia cho biết giai đoạn 2023-2024 người dân cần khoảng 23 năm thu nhập để mua nhà, con số này tăng lên 26 năm vào 2025 và hiện đã vượt 30 năm do giá bất động sản tăng nhanh hơn tốc độ tăng thu nhập. Mức này cao gấp đôi mặt bằng bình quân toàn cầu.
Doanh nhân Lê Quốc Kiên, người có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực bất động sản ở TP HCM, cho rằng phần lớn người trẻ hiện làm việc trong khu vực trung tâm đô thị. Với 10-15 triệu đồng tiền thuê mỗi tháng, họ có thể sống trong căn hộ đầy đủ tiện ích và di chuyển thuận tiện đến nơi làm việc. “Nhiều người chấp nhận ở thuê tiện nghi còn hơn sở hữu một căn nhà quá xa nơi làm việc”, ông nói.
Lối sống độc lập, kết hôn muộn cũng là nguyên nhân khiến người trẻ chọn ở thuê, khi giá nhà đắt đỏ, không có trợ giúp từ người thân, mua nhà thành bất khả thi.
Chuyên gia Phan Dũng Khánh, người có hơn 20 kinh nghiệm trong lĩnh vực tư vấn đầu tư, cho rằng tư duy “an cư lạc nghiệp” của người Việt khiến nhiều gia đình vô thức gắn toàn bộ kế hoạch tài chính và cuộc sống vào một tài sản cố định.
Ngoài ra, khi mang áp lực vay mua nhà, họ thường phải chọn công việc an toàn để duy trì dòng tiền trả nợ, từ đó hạn chế cơ hội thử sức với các hướng đi mới hoặc đầu tư mạo hiểm để làm giàu. Ngược lại, những người ít áp lực nợ vay có xu hướng dành tiền cho trải nghiệm, học tập và đa dạng kênh đầu tư nhằm mở rộng cơ hội thu nhập dài hạn.
“Không có kết luận đúng hay sai khi đi thuê nhà. Mục tiêu cuối cùng vẫn là sống hạnh phúc, chứ không phải gồng gánh một tài sản”, ông Khánh nói.
Ở chiều ngược lại, PGS Nguyễn Đức Lộc, Viện Nghiên cứu Đời sống xã hội (Social Life) lo ngại cảm giác ở tạm có thể làm suy giảm tính gắn kết cộng đồng. Nếu xu hướng đi thuê nhà kéo dài, các đô thị lớn có nguy cơ trở thành “thành phố của những người tạm trú”, nơi các mối quan hệ láng giềng và kết nối xã hội ngày càng lỏng lẻo.
Ông cũng cho rằng không “an cư” góp phần khiến nhiều người trẻ trì hoãn kết hôn, ngại sinh con hoặc lựa chọn sinh ít con hơn.
Theo chuyên gia, các chính sách nhà ở hiện nay chưa chú ý đủ đến nhu cầu sống lâu dài của các hộ gia đình trẻ. Nhiều căn hộ cho thuê hoặc nhà ở xã hội có diện tích nhỏ, thiếu không gian sinh hoạt cộng đồng, trường học, khu vui chơi hay tiện ích phục vụ trẻ em.
Mỗi tháng, vợ chồng Thúy Vân mua hai chỉ vàng để dành và một khoản tiền gửi ngân hàng. “Khi nào tích lũy được khoảng 70% giá trị căn hộ tôi mới mua. Nếu vẫn không đủ, tôi dành tiền mua đất ở quê dưỡng già”, Vân nói.
Cuốn “Like, Follow, Subscribe” của Fortesa Latifi vạch trần ngành công nghiệp đưa trẻ em thành KOL trên mạng xã hội nhưng không quan tâm đến quyền lợi của các em, theo The Times.
Cuốn sách đưa người đọc đến với gia đình người nổi tiếng (KOL) Sam (tên giả). Các con của Sam không muốn bị quay phim và ghét nhảy múa trước máy quay. Nhưng nếu Sam có thể thuyết phục các con nhảy chỉ một phút thôi, gia đình sẽ kiếm được 40.000 USD từ hợp đồng quảng cáo.
Sam chuyển sang dùng chiêu hối lộ, đề nghị cho mỗi đứa trẻ 500 USD. Sam nói với các con: “Đây là công việc kinh doanh của chúng ta. Đây là nghề của chúng ta. Đây là công việc của gia đình. Nếu chúng ta sở hữu một trang trại, tất cả đều phải ra ngoài vắt sữa bò. Không có hỏi han gì cả… Vậy nên hãy xếp hàng và cùng làm việc này. Sau đó, chúng ta sẽ đi ăn kem và bố sẽ trả cho các con một khoản tiền lớn”.
Câu chuyện của Sam, người sở hữu kênh YouTube gia đình với hơn 1 tỷ lượt xem, xuất hiện cùng nhiều câu chuyện khác trong Like, Follow, Subscribe.
Ngành công nghiệp đưa trẻ em thành KOL
Đối với những người chưa biết, vlog gia đình là dạng video và hình ảnh trên các nền tảng cho thấy chi tiết cuộc sống gia đình. Nếu làm đúng cách và có nhiều người theo dõi, các KOL có thể kiếm được một khoản tiền khổng lồ từ các hợp đồng thương hiệu, tài trợ và quảng cáo. Vlog này có thể sinh lợi đến mức đối với một số người, đây là động lực chính để sinh thêm con.
Vì những đứa trẻ KOL không phung phí tiền mà còn kiếm ra tiền. Một ví dụ khác là gia đình bảy người của LaBrant ở Tennessee. Điểm độc đáo của họ là vẻ ngoài dễ thương, tóc vàng, và sự hoàn hảo của các con chiên ngoan đạo. Họ có hơn 12 triệu người đăng ký kênh YouTube, ước tính mang về cho họ 3 triệu USD mỗi năm.
Giống hầu hết vlogger gia đình, nội dung của họ là về cuộc sống thường nhật: các điệu nhảy, làm slime, những bất ngờ dành cho nhau vào ngày Valentine. Và ngoài ra còn có các cột mốc riêng tư, như những video về quá trình sinh nở với những em bé mới chào đời.
Họ cũng không ngại sử dụng chiêu trò câu view. Một video có tiêu đề Cô ấy được chẩn đoán mắc bệnh ung thư kèm hình thu nhỏ của một trong những bé gái trong gia đình. Nhưng thực chất, video lại nói về bệnh ung thư của một đứa trẻ khác.
Một điều đáng lo ngại là những video thu hút người xem thường là những video cho phép người xem chứng kiến tận mắt nỗi buồn hoặc nỗi đau của một đứa trẻ.
Kênh YouTube Family Fun Pack ra đời cách đây 15 năm, do một gia đình hiện có tám người con thành lập.
Hiện họ có hơn 10 triệu người đăng ký và hầu hết nội dung mô tả sự hỗn loạn của một gia đình đông con. Đáng chú ý, video ghi lại phản ứng của bọn trẻ trước đám tang bà ngoại là một trong những video nổi tiếng nhất của họ.
Sự thật bẩn thỉu
Nhiều người hẳn đã biết đến vụ án của KOL Ruby Franke tại Mỹ. Đây là bà mẹ 42 tuổi có sáu đứa con và là chủ một kênh YouTube chuyên đưa ra lời khuyên về nuôi dạy con cái với hai triệu người đăng ký. Rube đã bị kết án 30 năm tù vì ngược đãi con của mình.
Nhưng đây chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Latifi đã chia sẻ câu chuyện về Adrea Garza (KOL có 1,86 triệu người đăng ký trên YouTube), hiện kiếm tiền bằng cách đăng video về hai cô con gái sinh đôi mặc những bộ trang phục thời trang.
Adrea nói rằng họ biết có những kẻ “biến thái” đang xem video hai cô bé nhảy múa, nên họ đã hành động, bằng việc giảm tần suất đăng xuống còn “mỗi quý một lần”?
Hay đáng buồn hơn là gia đình KOL Stauffer, một cặp vợ chồng ở Ohio, đã kiếm tiền từ các video về cậu con trai họ nhận nuôi. Sau khi làm rất nhiều video với cậu bé, chỉ hai năm sau, cậu bé lại được chuyển đến một gia đình khác.
Tiếng nói từ những đứa trẻ KOL?
Rachel là một bé gái vị thành niên, con gái trong một gia đình KOL trên Facebook. Cô bé chia sẻ rằng đã ngừng tổ chức tiệc sinh nhật và mời bạn bè đến nhà vì mẹ cô bé chỉ muốn quay video dù Rachel nói không. Em cũng cảm thấy “lo lắng” rất nhiều.
Rachel chia sẻ: “Tôi cảm thấy nhẹ nhõm khi mẹ không có mặt. Đã lâu rồi tôi không nghe mẹ hỏi ‘Ngày hôm nay của con thế nào?’. Bà chỉ gọi tôi lại để cho tôi xem số người theo dõi trên TikTok”.
Gia đình Saccone Joly, sống tại Surrey, từng là kênh YouTube gia đình nổi tiếng nhất châu Âu vào cuối những năm 2010. Họ có hơn 1,7 triệu người đăng ký theo dõi các video hàng ngày về những chuyến đi siêu thị và bữa ăn gia đình.
Nhưng vào năm 2022, người cha đã công khai đóng cửa kênh, nói rằng ông hối hận với các video vì đã khiến các con gặp khó khăn. Ông đã khởi động lại kênh một năm sau đó, nhưng điểm khác biệt là lần này các con là trung tâm và có quyền quyết định câu chuyện.
Câu chuyện lại khác ở gia đình của Sam. Một vụ bê bối đã buộc Sam phải đóng cửa kênh YouTube của họ. Nhưng các con của Sam lại rất bối rối. Chúng ghét làm các công việc bình thường và không thể chịu đựng được việc mất đi sự quan tâm.
Phải chăng cha mẹ đã nuôi dạy ra những kẻ tự cao tự đại, xa rời thực tế và không bao giờ hiểu được giá trị của đồng tiền? “Quay vlog gia đình là một công xưởng tạo nên chủ nghĩa tự cao”, Sam nói.
Dù những đứa trẻ có muốn hay không, sự nổi tiếng và cuộc sống ảo trên mạng xã hội sẽ tiếp tục đi theo các em và để lại nhiều dư âm.
