Trong một phát biểu thẳng thắn làm khuấy động cả thung lũng Silicon, CEO Meta Mark Zuckerberg đã vẽ nên một lằn ranh rõ ràng, đó là thà “tiêu phí vài trăm tỷ USD” còn hơn là người về nhì trong cuộc đua đến trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI), hay còn gọi là siêu trí tuệ.

Không phải là một lời nói suông, đây còn là là tuyên ngôn cho một canh bạc thế kỷ, một chiến lược “tất tay” được bảo hiểm bằng nguồn lực tài chính khổng lồ và một nỗi sợ hãi hữu hình, đó là nỗi sợ bị bỏ lại phía sau.

Canh bạc 600 tỷ USD và nỗi sợ mang tên “lỡ nhịp”

Trong podcast Access phát hành gần đây, Zuckerberg đã chính thức xác nhận cam kết đầu tư ít nhất 600 tỷ USD vào các trung tâm dữ liệu và hạ tầng tại Mỹ cho đến năm 2028. Con số này, theo Giám đốc tài chính Susan Li, bao gồm toàn bộ hoạt động xây dựng, vận hành và cả nhân sự của Meta trên đất Mỹ. Đây là một khoản chi khổng lồ, đủ sức làm chùn tay bất kỳ hội đồng quản trị nào.

Vậy tại sao Zuckerberg lại sẵn sàng mạo hiểm đến vậy? Câu trả lời nằm ở quan điểm của ông về rủi ro. Với CEO Meta, rủi ro lớn nhất không phải là việc xây dựng thừa thãi hạ tầng hay đầu tư quá tay, mà là việc xây dựng quá chậm.

“Nếu bạn xây dựng quá chậm, trong khi siêu trí tuệ có thể xuất hiện sau 3 năm mà bạn lại chuẩn bị cho kịch bản 5 năm, thì bạn sẽ mất vị thế trong công nghệ mà tôi tin sẽ là quan trọng nhất, tạo ra nhiều sản phẩm, đổi mới và giá trị nhất trong lịch sử”, ông giải thích.

Lập luận này biến khoản đầu tư 600 tỷ USD từ một chi phí khổng lồ thành một dạng “phí bảo hiểm” đắt đỏ. Đó là khoản phí để Meta chắc chắn có một vé trên chuyến tàu đến tương lai, một tương lai mà AGI được dự đoán sẽ định hình lại mọi ngành công nghiệp, mọi khía cạnh của đời sống xã hội. Đối với Zuckerberg, “ít nhất với một công ty như Meta, rủi ro nằm ở việc chưa đủ táo bạo, chứ không phải quá táo bạo”.

“Bong bóng AI” và bài học từ lịch sử

Zuckerberg không hề né tránh khả năng về một “bong bóng AI”. Ông thẳng thắn thừa nhận đây là điều “khá có thể xảy ra”, và so sánh nó với những cơn sốt đầu tư trong lịch sử như bong bóng đường sắt hay sự sụp đổ của dot-com cuối năm 1990.

Trong thời kỳ đó, sự hưng phấn quá mức đã dẫn đến việc xây dựng hạ tầng ồ ạt, nhiều công ty phá sản, nhưng cuối cùng, những cơ sở hạ tầng đó (đường ray xe lửa, cáp quang) vẫn còn lại và tạo nền tảng cho sự phát triển về sau.

Những lo ngại của Zuckerberg không phải là không có cơ sở. Làn sóng đầu tư vào AI đang ở mức độ chưa từng có.

Dữ liệu từ Statista cho thấy thị trường AI toàn cầu hiện được định giá khoảng 244,2 tỷ USD. Riêng trong năm 2025, các tập đoàn công nghệ Mỹ đã dự kiến chi hơn 155 tỷ USD cho phát triển lĩnh vực này.

Một nghiên cứu của MIT công bố tháng 8/2025 càng làm tăng thêm sự thận trọng khi chỉ ra 95% các chương trình thí điểm AI đã thất bại trong việc mang lại lợi nhuận, bất chấp hơn 40 tỷ USD đã được rót vào.

Ngay cả Sam Altman, CEO của OpenAI, cũng đã lên tiếng cảnh báo về tình trạng định giá quá cao và sự “hưng phấn phi lý” xung quanh các startup AI.

Đối mặt với những con số và cảnh báo này, chiến lược của Zuckerberg càng lộ rõ tính chất của một canh bạc có tính toán. Ông biết rõ nguy cơ, nhưng ông đặt cược rằng phần thưởng cho người chiến thắng sẽ lớn hơn rất nhiều so với thiệt hại của những người thua cuộc, kể cả khi họ đã “đốt” hàng trăm tỷ USD.

Tại sao Meta không sợ phá sản?

Điểm khác biệt cốt lõi và cũng là lợi thế lớn nhất của Meta so với các đối thủ như OpenAI hay Anthropic, theo Zuckerberg, chính là sự tự chủ về tài chính. Meta được chống đỡ bởi cỗ máy kiếm tiền khổng lồ từ quảng cáo, một mô hình kinh doanh đã được chứng minh là bền vững qua nhiều thập kỷ. Cổ phiếu Meta đã tăng gần 40% trong năm qua, cho thấy sự tin tưởng của thị trường.

“Chúng tôi không có nguy cơ phá sản”, Zuckerberg khẳng định một cách tự tin.

Trong khi đó, các phòng thí nghiệm AI tư nhân khác lại sống dựa vào các vòng gọi vốn liên tục. Sự tồn tại của họ không chỉ phụ thuộc vào tiến độ nghiên cứu mà còn bị ảnh hưởng nặng nề bởi các yếu tố kinh tế vĩ mô. Một cú sốc thị trường, một cuộc suy thoái kinh tế có thể khiến dòng vốn cạn kiệt, đẩy họ vào tình thế nguy hiểm khi phải trang trải chi phí tính toán (compute cost) ngày càng phình to.

“Nếu rơi vào vị thế của họ, tình thế sẽ khác”, Zuckerberg nói. Lợi thế này cho phép Meta suy nghĩ và hành động trong một khung thời gian dài hơn, tập trung vào nghiên cứu nền tảng mà không bị áp lực phải tạo ra lợi nhuận ngay lập tức từ AI. Họ có thể xây dựng một pháo đài hạ tầng vững chắc, sẵn sàng cho cuộc chiến marathon thay vì những trận đánh ngắn hạn.

Bên trong “lò luyện” siêu trí tuệ

Để hiện thực hóa tham vọng AGI, Meta không chỉ ném tiền vào phần cứng mà họ còn đang xây dựng một hệ sinh thái nhân tài và nghiên cứu đặc biệt. Trọng tâm của nỗ lực này là một phòng thí nghiệm siêu trí tuệ mới được thành lập.

Đây không phải là một bộ phận cồng kềnh. Zuckerberg mô tả nó như một nhóm tinh hoa từ 50 đến 100 nhà nghiên cứu hàng đầu, hoạt động theo một cơ cấu “rất phẳng” và không có hạn chót áp đặt từ trên xuống. “Đây là nghiên cứu và bạn không thể biết chính xác sẽ mất bao lâu”, ông nói, ví dự án như một “đề tài khoa học tập thể”.

Cách tiếp cận này, kết hợp với chiến lược biến “sức mạnh tính toán trên mỗi nhà nghiên cứu” thành lợi thế cạnh tranh, đã biến Meta thành một thỏi nam châm hút nhân tài. Họ không ngần ngại đưa ra các gói đãi ngộ hàng triệu USD, thậm chí các khoản thưởng ký hợp đồng lên tới 100 triệu USD, để lôi kéo những bộ óc xuất sắc nhất từ chính các đối thủ như OpenAI, Google DeepMind và Anthropic.

Thương vụ trị giá 14,3 tỷ USD để sở hữu gần 50% cổ phần của Scale AI và đưa CEO Alexandr Wang về dẫn dắt nỗ lực AGI là minh chứng rõ ràng nhất cho sự quyết liệt này.

Dù gần đây Meta đã phải tạm thời “đóng băng” tuyển dụng ở mảng AI sau một đợt chi tiêu quá lớn, động thái này chỉ cho thấy sự điều chỉnh chiến thuật chứ không làm thay đổi chiến lược tổng thể: tập trung nguồn lực tốt nhất cho mục tiêu quan trọng nhất.

Không đơn thuần là một chiến lược kinh doanh, quan điểm của Mark Zuckerberg về AI  còn là triết lý về sự sinh tồn trong kỷ nguyên công nghệ mới. Ông không nhìn AI như một sản phẩm, mà như một nền tảng hạ tầng cơ bản của tương lai, giống như điện hay internet. Bỏ lỡ nó đồng nghĩa với việc tự biến mình thành kẻ lạc hậu.

Canh bạc của ông thực chất là một cuộc đối đầu giữa 2 loại rủi ro: rủi ro tài chính (lãng phí tiền bạc vào một bong bóng tiềm tàng) và rủi ro chiến lược (bị loại khỏi cuộc chơi định hình thế giới). Zuckerberg đã dứt khoát chọn đối mặt với rủi ro tài chính. Đối với ông, tiền có thể kiếm lại được, nhưng vị thế dẫn đầu trong một cuộc cách mạng công nghệ chỉ đến một lần.

Ver2Solution theo Dân Trí