Đương nhiên chiến lược này luôn đi kèm rủi ro. Những doanh nghiệp Mỹ trong thời gian gần đây đã chứng tỏ họ không còn muốn bày tỏ quan điểm ủng hộ Trung Quốc như thời điểm nhiệm kỳ đầu tiên của tổng thống Trump nữa. Những lời đe dọa điều tra chống độc quyền các tập đoàn Mỹ từ phía Bắc Kinh hoàn toàn có thể phản tác dụng, giữa lúc Trung Quốc rất cần nguồn vốn đầu tư từ nước ngoài. Những lời đe dọa có thể khiến các tập đoàn và doanh nghiệp không còn mặn mà với thị trường này nữa.

Kỳ thực thì mọi sách lược để đối phó giữa cuộc chiến tranh thương mại của Trung Quốc đều được học từ những chiến lược mà phía Mỹ đã đưa ra. Năm 2020, Bắc Kinh cũng tạo ra một danh sách “những đơn vị không đáng tin cậy”, trong đó là những doanh nghiệp và tập đoàn Mỹ. Nó giống y hệt “danh sách đen” của bộ thương mại Mỹ, những cái tên như Huawei, các công ty của Mỹ không được làm việc và hợp tác cung cấp sản phẩm, phần mềm hay giải pháp cho họ.

Năm 2022, Trung Quốc cũng sửa lại luật chống độc quyền, từ đó cho phép họ thắt chặt quy định và điều tra những thương vụ sáp nhập mà họ cho là có dấu hiệu vi phạm luật cạnh tranh.

Các quan chức chính phủ Trung Quốc đã và đang muốn thu hút sự chú ý của những người thân cận với tổng thống Donald Trump, bao gồm cả những vị giám đốc các tập đoàn công nghệ được ngồi ở hàng ghế rất gần ông Trump khi lễ nhậm chức tổng thống hôm 20/1 vừa rồi diễn ra, chẳng hạn như Sundar Pichai, Tim Cook hay cả Mark Zuckerberg.

Và sau đó, chỉ vài giờ đồng hồ sau khi ông Trump công bố áp thêm 10% thuế nhập khẩu đối với các sản phẩm từ Trung Quốc, phía Bắc Kinh, bên cạnh những động thái tăng thuế trả đũa, cũng công bố cuộc điều tra chống độc quyền đối với Google.

Thứ mà Bắc Kinh khó chịu nhất có lẽ chính là việc, năm 2019, Google buộc phải ngừng cung cấp dịch vụ Android chính chủ của họ cho Huawei cài đặt vào những chiếc smartphone mà hãng này sản xuất và bán ra thị trường. Dù Android là mã nguồn mở, nhưng Android do Google cung cấp, nâng cấp và cập nhật lại bao gồm những dịch vụ chính chủ như Play Store hay YouTube, cùng những ứng dụng mã nguồn đóng khác, thứ khiến mọi chiếc Android trên toàn thế giới cùng tiếp cận được chung một hệ sinh thái ứng dụng. Vậy là Huawei buộc phải tự phát triển hệ điều hành riêng dựa trên kernel Android mã nguồn mở, đặt tên là Harmony OS.

Một động thái mang giá trị trả đũa khác đến vào tháng 12 vừa rồi. Như đã đề cập với anh em, sau khi chính quyền tổng thống Biden đưa thêm hàng trăm công ty vào danh sách đen để đóng lại lỗ hổng cho phép nhiều doanh nghiệp Trung Quốc tạm nhập tái xuất GPU hiệu năng cao xử lý AI, qua mặt quy định cấm vận của phía Mỹ.

Chỉ một tuần sau đó, bên cạnh việc thắt chặt kiểm soát xuất khẩu những nguồn đất hiếm quan trọng cho cả ngành công nghệ lẫn quân sự, Trung Quốc tuyên bố mở cuộc điều tra chống độc quyền đối với Nvidia, liên quan tới một thương vụ sáp nhập vào năm 2019. Cùng với đó, cuộc điều tra này cũng đang cố gắng xác định xem Nvidia có phân biệt đối xử với các công ty Trung Quốc khi họ dừng bán cho các doanh nghiệp và tập đoàn công nghệ tại đây một số sản phẩm cụ thể.

Kể từ năm 2022, quy định kiểm soát xuất khẩu của Mỹ đã cấm Nvidia bán những chip xử lý mạnh nhất mà hãng này tạo ra cho các doanh nghiệp có trụ sở tại lãnh thổ Đại Lục.

Apple cũng không tránh được khỏi rắc rối với các doanh nghiệp Trung Quốc, cơ bản vì quy định chia sẻ doanh thu trên mỗi giao dịch thông qua App Store. Tencent và ByteDance đã từng phàn nàn và bày tỏ lo ngại về việc nhiều quy định của Apple đối với App Store đơn giản là không công bằng với các nhà phát triển ứng dụng.

Những lo ngại này cũng chính là lý do Apple đang đau đầu tìm cách giải quyết với các nhà quản lý thị trường trên toàn thế giới. Bề ngoài, người phát ngôn của Apple luôn luôn khẳng định rằng những quy định vận hành App Store là để đảm bảo chất lượng và an toàn của các ứng dụng phân phối thông qua nền tảng này.

Ban đầu, về cơ bản các nhà quản lý thị trường Trung Quốc thường chỉ có xu hướng quan sát trung lập những khiếu nại thương mại. Nhưng hiện giờ theo nhiều nguồn tin, họ đã bắt đầu để ý hơn những khiếu nại như vậy. Đã có vài quan chức chính quyền Bắc Kinh cũng bày tỏ quan điểm khoản phí chia sẻ doanh thu của Apple, thu của các tập đoàn công nghệ Trung Quốc là cao một cách vô lý, cùng lúc tin rằng những quy định quản lý thanh toán trực tuyến qua các ứng dụng đã ngăn cản cạnh tranh trong ngành. Kết quả là, Bắc Kinh cũng đang coi Apple là một quân bài họ có thể đem ra làm lợi thế trong những cuộc đàm phán thương mại với Mỹ.

Ở khía cạnh các thương vụ sáp nhập, thông thường những tập đoàn có trụ sở đa quốc gia sẽ cần sự chấp thuận của cơ quan quản lý thuộc chính quyền nhiều nước trên toàn thế giới. Đôi khi chỉ cần 1 quốc gia không đồng ý, thương vụ sáp nhập có thể đổ bể.

Một bằng chứng là vào năm 2018, giữa lúc cuộc chiến tranh thương mại diễn ra ở nhiệm kỳ thứ nhất của tổng thống Trump, Qualcomm đã buộc phải hủy đề xuất thương vụ sáp nhập với nhà sản xuất chip bán dẫn Hà Lan, NXP Semiconductor vì cơ quan quản lý Trung Quốc không cho phép.

Rồi tới tháng 5/2022, khi Broadcom đề xuất sáp nhập với VMWare với thương vụ trị giá lên tới 61 tỷ USD cũng suýt đổ bể cho tới khi cuộc gặp giữa chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình với tổng thống Mỹ Joe Biden diễn ra tháng 11/2023. Hai lãnh đạo hai nước đồng ý giảm nhiệt chiến tranh thương mại. Ngay sau đó, Trung Quốc chấp thuận thương vụ với những điều kiện bao gồm yêu cầu Broadcom phải đảm bảo cung ứng sản phẩm cho các khách hàng tại Trung Quốc.

Đó là điểm cần chú ý. Trong thời gian qua càng lúc phía Trung Quốc càng gắn nhiều yêu cầu và điều kiện mỗi khi phê duyệt thương vụ sáp nhập, đặc biệt là nếu nó có liên quan tới ngành bán dẫn. Điều này đồng nghĩa với việc, ngay cả khi thương vụ được chấp thuận, các tập đoàn vẫn có khả năng phải đối mặt với những động thái của các nhà quản lý. Những năm qua, cả Intel lẫn AMD đều phải chiều lòng cơ quan quản lý Trung Quốc để thực hiện các thương vụ họ mong muốn.

Angela Zhang, giáo sư chuyên trách về luật chống độc quyền của Trung Quốc, giảng dạy tại trường đại học phía Nam California cho rằng: “Bằng cách áp dụng những quy định mà các tập đoàn phải tuân thủ nghiêm ngặt, Bắc Kinh hoàn toàn có thể tạo ra những áp lực lên các doanh nghiệp, áp đặt những án phạt nếu họ cho rằng các doanh nghiệp không tuân thủ. Nhưng cùng lúc, Bắc Kinh cũng phải rất cẩn trọng khi có những động thái cụ thể đối với các doanh nghiệp Mỹ, đặc biệt là đối với những doanh nghiệp mà họ rất cần sản phẩm từ họ, Nvidia chẳng hạn.”

Một thương vụ sáp nhập đang rơi vào tình cảnh không có lối thoát chính là của tập đoàn Synopsys. Họ đề xuất mua lại công ty phát triển phần mềm kỹ thuật Ansys với giá 35 tỷ USD. Bắc Kinh không mặn mà lắm với Synopsys khi tập đoàn này tuân thủ quy định cấm vận từ phía Mỹ, cắt đứt nguồn cung một số phần mềm rất quan trọng hỗ trợ quá trình thiết kế những con chip bán dẫn cao cấp. Tháng 12/2024, nhà quản lý thị trường Trung Quốc cho Synopsys biết rằng, họ đã ngừng việc đánh giá triển vọng thương vụ, lấy lý do không đủ tài liệu và căn cứ.

Một vũ khí nữa để Trung Quốc tạo ra lợi thế trên bàn đàm phán cũng như nhắm tới các tập đoàn Mỹ, chính là “lo ngại về an ninh quốc gia.” Năm 2023, Trung Quốc cấm các doanh nghiệp lớn của Trung Quốc mua sắm sản phẩm do Micron Technology sản xuất, viện dẫn cuộc điều tra an ninh mạng đưa ra những lo ngại về an ninh. Khi ấy, Bộ thương mại Mỹ khẳng định phía Trung Quốc đưa ra những tuyên bố vô căn cứ.

Theo WSJ